مددکار اجتماعی - پزشک و مشاور اجتماع
مددکار اجتماعی - پزشک و مشاور اجتماع

مقدمه:

مواردی در زندگی وجود دارند که تغییرناپذیرند و ما نمی توانیم آنها را تغییر دهیم. مثلاً شما نمی توانید طعم و مزه شیرین را برای همیشه فراموش کنید و از یاد ببرید.

مواردی هم در زندگی وجود دارند که ما می توانیم آنها را تغییر دهیم. مثلا شما می توانید برای همیشه شیرینی نخورید.

 اگر می توانستیم این دو نکته ساده را بپذیریم آنگاه بجای اینکه سالهای سال برای تغییر موارد تغییرناپذیر وقت و انرژی خود را تلف کنیم، وقت و انرژی خود را بر روی موارد تغییرپذیر و قابل انجام متمرکز می کردیم و به بسیاری از خواسته ها و تغییراتی که در زندگی آرزوی آن را داشتیم جامه عمل می پوشاندیم.

 اعتیاد، وضعیتی پیچیده، مزمن و پردردسر است و به قدری دردسر ایجاد می کند که بسیار سخت است کسی بپذیرد درمان آن به همین دو نکته ساده بستگی دارد. ولی واقعیت مطلب همینطور است و اعتیاد زمانی درمان می شود که شخص بپذیرد اعتیاد از وی قوی تر است و هرچه با آن مبارزه کند قوی تر هم می شود پس بجای اینکه وقت خود را در زورآزمایی و مبارزه با اعتیاد و مصرف مواد تلف کند، رفتارش را طوری تغییر دهد که از اعتیاد و تمامی موارد مرتبط با آن دور بماند.

 متأسفانه در جامعه باورهای غلطی وجود دارد که مانع از پذیرش این واقعیت می شوند که بجای زورآزمایی با اعتیاد از آن دور بمانیم. یکی از مشهورترین این باورهای غلط این جمله است که می گوید: کسی واقعا ترک کرده است که دیگران در کنارش مصرف کنند و وی مصرف نکند!!

اگر شما نیز چنین باوری دارید دلیلش این نیست که فرد ناآگاهی هستید بلکه دلیلش اینست که اگر چنین باوری در ذهن شما شکل نمی گرفت مصرف مواد نمی توانست وارد زندگی شما شود!

 سالها تصور می شد مشکل فرد مصرف کنند تنها مصرف مواد است و اگر مصرف مواد قطع شود تمامی مشکلاتش برطرف می شود (متأسفانه هنوز هم چنین دیدگاهی در جامعه غالب است ) این در حالی است که با قطع مصرف مواد شخص با مشکلاتش به صورت واقعی تری روبرو می شود و مشکلات زیادتری را نسبت به گذشته درک می کند.

 اگر برای حل چنین مشکلاتی مهارتهای لازم را نداشته باشد مضطرب خواهد شد و همچنانکه در جلسات بعدی به آن اشاره می شود اضطراب می تواند هسته بازگشت به سمت مصرف مواد باشد.

 آیا تاکنون از خود پرسیده اید که فردی که مصرف مواد را قطع می کند دقیقا چه تعداد مشکل خواهد داشت؟! و چه تعداد مهارت جهت حل این مشکلات لازم است کسب کند؟

نیاز نیست زیاد باهوش باشیم که جواب این پرسش را حدس بزنیم! با قطع مصرف مواد میلیونها احتمال و مشکل وجود دارند که اگر فرد بخواهد برای حل هر یک از این مشکلات راه حلی پیدا کند میلیونها سال طول خواهد کشید! پس تکلیف چیست؟ ناامید شویم یا اینکه راه حلی هوشمندانه وجود دارد!

 اگر دقت کنیم متوجه می شویم که بسیاری از مشکلات به واسطه مشکلات دیگر ایجاد می شوند یا به نوعی برخی مشکلات مسبب هزاران مشکل دیگر هستند! مثلا بدخوابی باعث کاهش تمرکز می شود و کاهش تمرکز باعث تحریک پذیری، کاهش دقت در انجام کار و رانندگی، خستگی و ... می شود و هر کدام از این مشکلات خود مسبب مشکلات و آسیب های دیگر خواهند بود!

 حال اگر متوجه شویم که علت بدخوابی حساسیت به بالش پری است که فرد برای خواب از آن استفاده می کند با تغییر بالش تمامی مواردی که مشکلات فرد بودند و ممکن بود با مصرف دارو نیز برطرف نشوند، برطرف خواهد شد.

 درمان ساختاریافته ماتریکس دقیقا چنین نگاهی به حل مشکلات فرد مصرف کننده بعد از قطع مصرف دارد و مهارتهایی را دنبال می کند که فرد با استفاده از آنها بتواند در کمترین زمان ممکن (حداقل شش ماه) امکان زندگی بدون مصرف مواد را برای خود فراهم نماید.

 بنای این درمان ساختاریافته قطع و دوری از تمامی موارد مرتبط با مصرف مواد و الکل حداقل برای شش ماه است تا مغز بتواند به دور از تأثیر مواد و الکل، خود را بازسازی کند و با زندگی بدون مصرف مواد وفق دهد.

افرادی که در طول این شش ماه رفتار خود را طوری تغییر می دهند که بتوانند از مواد و الکل و موارد مرتبط با آن دور بمانند احتمال ایجاد وسوسه و هوس مصرف مواد را بعد از شش ماه در ذهن خود به حداقل می رسانند و انگیزه بیشتری برای زندگی بدون مصرف مواد خواهند داشت.

 افرادی که باورهای زیر را دارند معمولا در این درمان موفقیت بیشتری کسب می کنند:

  1. اعتیاد عاملی قدرتمندتر از ماست و هرچه با آن مبارزه کنیم قدرتمند تر می شود، اگرچه نمی توانیم با آن زورآزمایی کنیم ولی می توانیم از آن دور بمانیم. پس لازم است وقت و انرژی خود را بر روی دور ماندن از مواد و موارد مرتبط با آن متمرکز کنیم تا زورآزمایی با آن
  2. هر چیزی را که دوست داریم و می پسنیدم لزوماً به معنای این نیست که آن چیز به نفع ماست یا برای ما مفید است.
  3. حتما لازم نیست در ابتدا از مواد متنفر باشیم و بعد از آن فاصله بگیریم بلکه می توانیم در حالیکه به مصرف مواد و دوستان مصرف کننده علاقه داریم از آنها دور بمانیم.
  4. دور ماندن از مواد بجای زورآزمایی با آن نشانه ضعف ما نیست بلکه نشانه هوشمندی ماست.
  5. اینکه اعتیاد از ما قوی تر است نشانه ضعف ما نیست بلکه نشانه این است که ما به عنوان انسان محدودیت هایی داریم.
  6. برای درمان اعتیاد حتما لازم نیست به ته آسیب های آن رسیده باشیم. آخر اعتیاد جایی است که فرد، قدرت زیاد اعتیاد را نسبت به خود تشخیص می دهد. و بهبودی از کشف چنین نکته ای شروع می شود.

برانگیزان، فکر، وسوسه و مصرف مواد

درگیری قسمت منطقی و احساسی (معتاد) مغز:

شما تصمیم به قطع مصرف مواد گرفته اید و در تصمیم خود کاملا جدی هستید، در مسیر قطع مصرف مواد مواقعی پیش می آید که مغز براساس فرآیندی که به آن توجیه عود ( بازگشت به سمت مواد ) می گویند به شما اجازه مصرف  مواد را می دهد.

فکر مصرف مواد، قسمت منطقی و عقلانی مغز شما را در مقابل قسمت معتاد و احساسی مغز تان قرار می دهد. و شما احساس می کنید افکارتان با هم درگیر شده اند. شما برای پاک ماندن باید از پس هزاران دلیل برآیید.

ذهن شما بدنبال بهانه ای برای مصرف دوباره مواد می گردد. شما هم بدنبال استدلالی هستید تا بتوانید بازگشت خود را به سمت مصرف مواد توجیه کنید ( توجیه عود ). این درگیری درونی قسمتی از سری وقایعی است که منجر به مصرف مواد می گردند. چند بار در گذشته قسمت احساسی و معتاد مغز شما چنین درگیری را پایان داده است؟

افکار به وسوسه تبدیل می شوند:  

هوس و وسوسه همیشه بصورتی که قابل شناسایی باشد اتفاق نمی افتد. اغلب مواقع ممکن است فکر مصرف مواد از سرتان بگذرد ولی وسوسه  ایجاد نکند یا اینکه اثر آن در ایجاد وسوسه کم باشد. اما بسیار مهم است که چنین افکاری را شناسایی کنید و آنها را در ذهنتان کاهش دهید. مشخص کردن یک فکر و توقف آن در ذهن نیازمند تلاش و کوشش فراوان است.

بنابراین اگر اجازه دهید به مصرف مواد فکر کنید در حقیقت اجازه داده اید که عود کنید. هرچقدر اجازه دهید که این افکار از ذهنتان بگذرند به همان اندازه احتمال عود شما وجود خواهد داشت.

فرآیند یا چرخه اتوماتیک مصرف مواد:

در زمان اعتیاد تصور می شود که برانگیزان، افکار، وسوسه و مصرف مواد، همزمان با هم اتفاق می افتند. ولی همچنانکه قبلا اشاره کردیم این چرخه یا فرآیند به صورت زیر اتفاق می افتد:

برانگیزان =>  فکر مصرف مواد => وسوسه و هوس مصرف مواد => مصرف مواد

در زمان بهبودی احساسات یا عواطف خاصی اغلب باعث می شوند که مغز در مورد مصرف مواد فکر کند. این احساسات و عواطف برای شما برانگیزان درونی محسوب می شوند.

متوقف کردن فکر:

تنها راهی که می توانید مطمئن باشید به سمت مصرف مواد  بر نمی گردید اینست که فکر مصرف مواد را قبل از اینکه به وسوسه و هوس مصرف مواد تبدیل گردد، متوقف کنید. متوقف کردن فکر مانع از این می شود که به یک وسوسه بسیار قدرتمند تبدیل شود. بسیار مهم است که به محض اینکه فکر مصرف مواد را در ذهنتان احساس کردید آن را متوقف کنید.

برانگیزان ها؛ افراد، مکان ها، اشیاء، احساس ها و زمان هایی هستند که منجر به ایجاد وسوسه و هوس مصرف مواد در شما می شوند. برای مثال اگر هر شب جمعه شخصی چکی را نقد کرده، با دوستانش بیرون رفته و مواد محرک مصرف کرده است، برای چنین شخصی هر یک از موارد زیر می تواند یک برانگیزان باشد:

  1. شب جمعه
  2. تعطیلی آخر هفته
  3. پول
  4. دوستانی که مواد مصرف می کنند
  5. ویلا یا خانه که در آن مواد مصرف کرده اند

 مغز شما برانگیزان ها را با مصرف مواد ارتباط می دهد.  در نتیجه یک برانگیزان می تواند شما را به سمت مصرف مواد ببرد. پس فرآیند ایجاد هوس و وسوسه مصرف مواد به این صورت است:

 برانگیزان => فکر مصرف مواد =>  وسوسه و هوس مصرف مواد =>  مصرف مواد

 متوقف کردن این فرآیند یکی از قسمت های مهم درمان است. بهترین راه برای متوقف کردن این فرآیند می تواند انجام کارهای زیر باشد:

  • برانگیزان ها را شناسایی و مشخص کنید.
  • تا جایی که می توانید از روبرو شدن با برانگیزان ها جلوگیری کنید(به عنوان مثال، مقدار زیادی پول با خود برندارید).
  • می توانید به شیوه ای متفاوت از گذشته از پس برانگیزان ها بر بیایید (به عنوان مثال، ورزش و شرکت در جلسات NA در شب های جمعه).

بیاد داشته باشید که  حتی اگر تصمیم قطعی برای قطع مصرف مواد گرفته باشید و در این مورد کاملا به خود اطمینان داشته باشید برانگیزان ها بر روی مغز شما اثر می گذارند و باعث ایجاد وسوسه و هوس مصرف مواد می گردند. شما باید رفتارتان را طوری تغییر دهید که از برانگیزان های احتمالی دور بمانید، این دقیقا به معنای تصمیم قطعی شما برای قطع مصرف مواد است.

تکنیک های توقف فکر:

برای شروع بهبودی لازم است چرخه   برانگیزان – فکر – وسوسه – مصرف   شکسته شود. تکنیک های توقف فکر وسیله ای مناسب برای شکستن و متوقف کردن این چرخه است.

شنونده حرف های مشاور باشید:  

 این فرآیند بصورت اتوماتیک و غیرقابل کنترل انجام نمی شود. شما می توانید انتخاب کنید که به فکر کردن درباره مصرف مواد ادامه دهید ( و به سمت عود پیش بروید ) یا افکارتان را درباره مصرف مواد متوقف کنید.

تکنیک های توقف فکر:

تکنیک های زیر را امتحان کنید و تکنیکی را که فکر می کنید به درد شما می خورد، بکار بگیرید.

 تصویرسازی ذهنی:

صحنه ای را در ذهنتان تجسم کنید که کلید افکارتان را خاموش می کنید. برای مثال، تصویر  یک کلید برق را در ذهنتان مجسم کنید که با خاموش کردن آن، فکر مصرف هم در ذهنتان خاموش می شود. تصور کنید در محیطی قرار گرفته اید که افکارتان در اطراف شما در حال حرکت هستند و شما بدون توجه به آنها در حال نگاه کردن به یک تصویر بر روی دیوار هستید.

 نیشگون گرفتن(ایجاد درد):

 یک کش لاستیکی را به مچ دستتان ببندید. به محض اینکه متوجه شدید که فکر مصرف مواد به سراغتان آمده است کش لاستیکی را کشیده و رها می کنید و به افکارتان بگویید: نه! و همزمان به موضوع دیگری فکر کنید. برای اینکار سعی کنید همیشه موضوعات قشنگ و با مفهومی بصورت آماده در ذهن داشته باشید. تا هر وقت خواستید بتوانید به آنها فکر کنید.

 آرام سازی ( Relaxation  ):

احساس خالی بودن، سنگین بودن و درد معده منجر به وسوسه و هوس می شود. دراغلب موارد این احساس با تنفس عمیق ( پر کردن ریه ها از هوا و بیرون دادن آن به آرامی ) برطرف می شود. اینکار را سه مرتبه انجام دهید. شما باید احساس کنید که سفتی و سختی از بدنتان خارج می شود و آر ام می شوید. هر وقت احساس های ناخوشایند دوباره به سراغتان آمدند، این کار را تکرار کنید.

تلفن زدن:

صحبت کردن با شخص دیگر در حقیقت دروازه ای برای خروج احساسات ناخوشایند شما باز می کند. همیشه شماره تلفن مشاور یا شخصی را که در این مورد می تواند به شما کمک کند، همراه داشته باشید تا هر وقت نیاز داشتید بتوانید با او تماس بگیرید.

وقتی به افکارتان اجازه می دهید به هوس تبدیل شوند در حقیقت تصمیم گرفته اید که معتاد بمانید.

 

شنبه ۱۳٩٢/٧/۱۳ | ۱٢:۳٧ ‎ب.ظ | شیوا مرادی | نظرات ()

درباره وبلاگ

دڪــتـــر شیــــــــوا مرادے، مددکار اجتماعے و جامعه شناس Email▶ shiva.moradi@gmail.com Instagram▶ @shivamoradi_socialworks Channel Book & video▶ @social_works Channel Voice▶ @socialworks Facebook▶ facebook.com/shivayie
منو وبلاگ
موضوعات وب
 
طراح قالب
امکانات وب