مددکار اجتماعی - پزشک و مشاور اجتماع
مددکار اجتماعی - پزشک و مشاور اجتماع

سیگار چیست؟

انسان از زمان‌های قدیم توتون را می‌شناخته است. هرودت مورخ مشهور یونان در این‌باره چنین نوشته است: طایفه‌های صحرانشین که در جنوب کشور ما اقامت داشتند و همچنین بومیان آفریقا, یک نوع گیاه را می‌سوزاندند و دودش را می‌خوردند. اروپاییان برای اولین بار در سال 1492 م در هنگام کشف قاره آمریکا به‌وسیله کریستف کلمب, با دود کردن این گیاه وحشی (توتون) آشنا شدند سپس شخصی به نام کرومن [1] توتون را از آمریکا برای اروپاییان به ارمغان آورد و مصرف این گیاه سمی‌را به آن‌ها آموخت. استعمال دخانیات را فاتحین اسپانیایی آمریکا از بومیان آن سرزمین آموختند. برگ‌های توتون در سال 1519 میلادی به اسپانیا رسید ولی تا سال 1560 عمومیت نداشت. توتون در اواسط قرن 16 میلادی به ژاپن وارد و کشت آن از سال 1596 میلادی معمول گردید. توتون ظاهرا توسط پرتغالی‌ها وارد ایران شده است. از آن زمان تاکنون استعمال توتون به‌عنوان یکی از عجیب‌ترین عادت‌های بشر، سلامت میلیون‌ها انسان را در سراسر جهان تهدید می‌کند.

اگرچه تنباکو در فرهنگ غرب برای بیش از 400 سال مورد استفاده قرار گرفته ولی کشیدن سیگار، نوعی پدیده قرن بیستمی‌ با عواقب بهداشتی و اقتصادی خاص خود می‌باشد. در اجلاس افتتاحیه کنفرانسی که توسط سازمان بهداشت جهانی و سازمان مبارزه با سرطان در امریکا و اتحادیه بین‌المللی مبارزه با سرطان و سازمان مبارزه با سرطان در امریکا و اتحادیه بین‌المللی مبارزه با سرطان تشکیل شد اعلام گردید که سیگارهای جهان سالی 3 تریلیون عدد سیگار می‌کشند و یکصد میلیارد دلار خرج آن می‌کنند و حدود شش میلیون هکتار از بهترین زمین‌های زراعتی برای تهیه این محصول صددرصد مضر اختصاص یافته است. در حالیکه در گزارش صندوق حمایت از کودکان (یونیسف) وابسته به سازمان ملل آمده است که طبق آمار این سازمان در هر دو ثانیه یک کودک بر اثر کمبود مواد غذایی یا ابتلاء به بیماری تلف شده است.

در ایران به‌طور دقیق زمان آغاز دود کشی را نمی‌توان تعیین کرد ولی مدارک تاریخی نشان می‌دهد هنوز نیم قرن از دودکشی در اروپا نگذشته بود که چپق کشی در ایران رواج یافت. درباره وارد شده توتون به ایران احتمالات گوناگون وجود دارد و برخی احتمال می‌دهند به دستیاری عثمانی‌ها وارد ایران شده است. برخی دیگر ورود آنرا به پرتقالی‌هادر سال 999هـ ق (1590 م) نسبت می‌دهند که در زمان شاه عباس صفوی به‌صورت قلیان و چپق رواج یافت. در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار, دولت وقت ایران امتیاز, کاشت، داشت، برداشت و فروش آن را به یک کمپانی انگلیسی اعطاء کرد. در سال 1316 هـ ش کارخانه جدیدالتأسیس دخانیات ایران سالیانه 600 میلیون نخ سیگار تولید می‌کرد.

در سال 1356هـ ش یعنی چهل سال بعد از آن تاریخ, این میزان به 24 میلیارد نخ یعنی چهل برابر چهل سال پیش رسید. از این تعداد سیگار 13 میلیارد نخ آن داخلی و 11 میلیارد بقیه خارجی بود. طی سال‌های اول 1357 هـ ش کاهش مختصری در تولید سیگار ایجاد شد اما از سال 1360 هـ ش مجدداً سیر صعودی سریع‌تری گرفت و در سال 1362هـ ش به 27 میلیارد نخ رسید. در سال 1315 هـ ش تقریباً 12000 هکتار و در سال 1374 هـ ش 30000 هکتار از مرغوب‌ترین زمین‌های حاصلخیز کشور زیر کشت توتون بوده است.

در گزارش وضعیت جهانی استعمال دخانیات برای 190 کشور جهان توسط سازمان جهانی بهداشت در سال 1997م چنین آمده است: در ابتدای دهه 1990 م در جهان یک میلیارد و صد میلیون نفر سیگاری زندگی می‌کردند. به‌عبارت دیگر 47 درصد همه مردان پانزده ساله و بالاتر و 12 درصد همه زنان پانزده ساله و بالاترجهان سیگاری بوده‌اند. در این حال میانگین مصرف روزانه سیگاری‌ها درکلّ 16 نخ سیگارت و برای آفریقا با کمترین میزان مصرف 10 نخ و آمریکا و اروپا با 18 نخ بالاترین میزان مصرف بوده است. برآورد می‌شود که شیوع سیگار کشیدن در سطح اروپا در میان نوجوانان سنین 15 تا 18 سال حدود 30 درصد باشد.

در حال حاضر در بعضی کشورها تعداد موارد جدید مصرف سیگار در دختران مساوی وحتی بیشتراز پسران می‌باشد. برای مثال در بلژیک, فرانسه، آلمان, هلند، نیوزلند، نروژ، انگلستان و ایالات متحده آمریکا تعداد دختران نوجوان مصرف کننده سیگار بیش از پسران است. بر اساس تحقیقات متعدد در سطح جهان بیش از 90 درصد سیگاری‌ها قبل از 19 سالگی مصرف سیگار را شروع کرده‌اند. به‌عقیده سازمان بهداشت جهانی اگر فردی تا 20 سالگی به مصرف سیگار روی نیاورد, احتمال ابتلاء او در سنین بالاتر بسیار کم است.

در ایران طی سال‌های 1990 تا 1992م سرانه مصرف سیگار برای بزرگسالان 15 سال و بالاتر 930 نخ در سال بوده است. براساس طرح سراسری سلامت و بیماری 1378 وزارت بهداشت و درمان, در جامعه 15 سال و بالاتر تحت پوشش دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور, شاخص مصرف سیگار کل کشور در جمعیت شهری و روستایی یکسان و برابر 9/11 درصد بوده است و میانگین تعداد سیگار مصرفی در سطح کل کشور 2/13 عدد (نخ) در روز (جامعه شهری 7/12 نخ و جامعه روستایی 1/14 نخ) بوده است.

در سطح استان آذربایجان‌غربی شاخص مصرف سیگار به عدد هشدار دهنده 6/15 درصد بالغ گشته است که نسبت به متوسط کشوری 7/3 درصد افزایش داشته است (جامعه شهری 15 درصد و جامعه روستایی 3/16 درصد). میانگین تعداد سیگار مصرفی در سطح این استان نیز به عدد 4/15 نخ در روز رسیده که باز هم نسبت به متوسط کشوری 2/2 نخ بیشتر است. 9/81 درصد کسانی که سیگار می‌کشند, کشیدن سیگار را قبل از 15 سالگی شروع کرده اند که در شهر و روستا یکسان است.

طی پژوهشی میزان آگاهی جوانان مورد بررسی قرار گرفت، در این مطالعه مقطعی کلیه جوانان عضو سازمان جوانان هلال احمر زاهدان در (مرداد ماه 1379) نشان داد که 81/3 درصد افراد (78 درصد پسرها و 83 درصد دخترها) سطح آگاهی خوبی در مورد سیگار و عوارض آن دارند 14/7 درصد افراد سطح آگاهی متوسط دارند و 4 درصد سطح آگاهی ضعیف دارند. 12 درصد افراد بین 12-15 سال سن داشتند که 61 درصد آن‌ها دارای سطح آگاهی خوا بودند، 56 درصد افراد بین 16-20 سال سن داشتند که 73 درصد آن‌ها دارای سطح آگاهی خوب بودند و 32 درصد افراد بین 21-25 سال بودند که 85 درصد آن‌ها دارای سطح آگاهی خوب بودند. 60 درصد افراد منبع کسب اطلاعات خود را صدا و سیما ذکر کرده‌اند. 16 درصد مجلات روزنامه‌ها، 6 درصد کلاس‌های درسی، 2 درصد سمینار و کنفرانس‌ها و 16 درصد کتب متفرقه, 72 درصد افرادی که پدر بیسواد داشتند و 88 درصد افرادی که پدر تحصیلکرده داشتند دارای سطح آگاهی خوب بودند.

در بررسی که بر روی مردان بالای 15 سال از جمعیت شهری و روستایی شهرستان میبد در تابستان 76 انجام گردید. مشخص شد که: 14/85 درصد مردان بالای 15 سال میبد سیگار می‌کشند و 85/15 درصد جمعیت مورد مطالعه غیرسیگاری می‌باشند. 42/8 درصد سیگاری‌ها تحصیلات ابتدایی و 63/3 درصد سیگاری‌ها شغل آزاد دارند علت سیگار کشیدن و ادامه مصرف آن در بیشتر سیگاری‌ها در سنین 15 تا 24 سال به‌شروع کشیدن اولین سیگار نموده و بعد از آن سیگار کشیدن را ادامه داده‌اند. از نظر آگاهی افراد در مورد اعتیادآور بودن سیگار و بیماری‌های ناشی از آن و مواد مضر سیگار 38/8 درصد افراد آگاهی ضعیف و 55/5 درصد افراد آگاهی متوسط و 5/8 درصد افراد آگاهی خوب داشته ولی میزان آگاهی خوب در افراد بیسواد صفر بوده است.

میزان مصرف سیگار در ایران در بین قشر دانشجو زیاد می‌باشد طی مطالعه 1066 نفر از دانشجویان دانشگاه‌های تهران پرسشنامه‌ای را تکمیل نمودند, نتایج نشان داد 174 نفر (3/16 درصد) سیگاری هستند که از این تعداد 150 نفر مذکر (4/25 درصد) و 24 نفر مونث (5 درصد) بودند. 64 دانشجو در ترم اول (3/12 درصد سال اولی‌ها) و 110 دانشجو در ترم آخر (1/20 درصد سال آخری‌ها) سیگاری بودند. از مجموع 24 دختر سیگاری، 7 نفر (7/2 درصد دختران سال اولی) در سال اول و 17 نفر (8/7 درصد دختران سال آخری) در سال آخر شاغل به تحصیل بودند.

به ‌طور کلی دانشجویان پسر به اندازه جامعه عمومی ‌سیگار می‌کشند و دانشجویان دختر در مقایسه با آمار طرح سلامت نسبت به زنان جامعه عمومی ‌بیشتر سیگار می‌کشند همچنین با توجه به یافت‌ها مشخص شد, میزان استعمال دخانیات طی دوره تحصیل دانشگاه به‌نحو معنی‌داری افزایش می‌یابد. همچنین طی پژوهشی 350 نفر دانشجوی پرستاری مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصله نشانگر آن بود که: در رابطه تعیین مشخصات فردی واحدهای مورد پژوهش که اکثریت واحدهای مورد پژوهش سیگاری، 25 سال به بالا سن داشتند، سابقه مصرف سیگار آن‌ها بیش از 5 سال بوده و مصرف سیگار روزانه آن‌ها بیش از 7 عدد بوده است. به‌علاوه بیشترین آن‌ها مرد و متاهل بودند.

همچنین تحصیلات پدران اکثریت آن‌ها بالاتر از دیپلم و دارای مادرانی بیسواد و شاغل بوده‌اند. پدران مشاغلی به‌غیر از آزاد، کارمند، کارگر، کشاورز داشته و یا بیکار بودند و تعداد افراد خانواده آنان 9 نفر به بالا بوده است. در مقایسه نمونه‌های سیگاری و غیرسیگاری نتایج حاکی از آن بود که اکثریت گروه غیرسیگاری کمتر از 20 سال سن، زن و مجرد بوده‌اند و تحصیلات پدران و مادران بیشتر آنان در حد ابتدایی، پدران بیکار و مادران خانه‌دار بوده‌اند، همچنین تعداد افراد خانواده آنان کمتر از 5 نفر بوده است. همچنین تعیین عوامل خانوادگی موثر بر مصرف سیگار دانشجویان پرستاری حاکی از آن بود که مادران دانشجویان سیگاری، نیز سیگار مصرف می‌کرده‌اند و اکثریت والدین واحدهای مورد پژوهش اغلب در حال مشاجره بوده و بین فرزندان خود تبعیض می‌گذاشتند و سهل‌انگار و یا سخت‌گیر بودند.

در رابطه با تعیین عوامل اقتصادی اجتماعی موثر بر مصرف سیگار دانشجویان پرستاری نتایج نشانگر آن بود که عواملی چون اشتغال به کار در حین اشتغال به تحصیل، عدم علاقه به رشته تحصیلی، تنش‌زا بودن مواردی مانند انجام مراقبت‌های پرستاری از بیمار، برخورد با مربیان بالینی، در سیگاری‌ها بیشتر از غیرسیگاری‌ها بارز بوده است. با تعیین عوامل روانی موثر بر مصرف سیگار دانشجویان پرستاری نتایج حاکی از آن بود که در مقایسه دانشجویان سیگاری و غیرسیگاری، سیگاری‌ها توجه کمتری به آراستگی ظاهری خود داشته و مطالب درسی را سخت‌تر از غیرسیگاری‌ها به‌خاطر می‌سپردند. به‌علاوه سیگاری‌ها بیش از غیرسیگاری‌ها احساس غم و اندوه می‌کردند. اما بیش از آن‌ها اعتمادبه‌نفس داشته و زودتر از غیرسیگاری‌ها عصبانی می‌شدند همچنین نتایج تاثیر عوامل خانوادگی در رابطه با مشخصات فردی واحدهای مورد پژوهش را نشان داد در سیگاری‌ها عواملی نظیر سن، جنس, وضعیت تاهل، تحصیلات پدر، شغل پدر، شغل مادر و تعداد افراد خانواده از عوامل موثر خانوادگی بوده است, همچنین با اطمینان بیش از 99 درصد عوامل اقتصادی اجتماعی بر سن واحدهای مورد پژوهش سیگاری تاثیر داشته است و تاثیر عوامل روانی در رابطه با مشخصات فردی واحدهای مورد پژوهش با اطمینان بیش از 95 درصد در سیگاری‌ها بر روی عواملی مانند وضعیت تاهل، تحصیلات پدر و مادر و تعداد افراد خانواده، از عوامل موثر روانی بوده است.

طی پژوهشی متغیرهای سن، جنس, محل جغرافیایی (شهری، روستایی، و بر حسب استان‌ها) و سن شروع سیگار کشیدن مورد بررسی قرار گرفت. مطابق روش اتخاذ شده در طرح سلامت و بیماری بر اساس نمونه‌گیری خوشه‌ای، 1/1000 جمعیت کل کشور انتخاب شد و از بین آن‌ها افراد 15-69 ساله در خصوص استعمال سیگار مورد سئوال قرار گرفتند. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که 14/6 درصد از افراد 15-69 ساله کشور سیگار می‌کشند و متوسط مصرف آن‌ها 13/6 نخ در روز است. روزانه حدوداً 68 میلیون نخ سیگار، در ایران استعمال می‌شود که هزینه آن (با قیمت سیگار ایران 1600 و خارجی 3500 ریال) بالغ بر 9/3 میلیارد ریال می‌گردد. 66/3 درصد از افراد ( 70/6 درصد مردان و 34/9 درصد از زنان ) سیگاری سن شروع سیگار کشیدن را بین 15-24 سالگی (سن گذراندن دوره دبیرستان، سربازی، تحصیلات دانشگاهی و . . .) ذکر کرده‌اند.

نیکوتین و مضرات آن در سیگار حدود 4000 ماده شیمیایی خطرناک همچون آمونیاک، سرب و آرسنیک موجود می‌باشد اما ماده ای که سبب می‌گردد افراد بدنبال سیگار گرایش یابندنیکوتیناست.

نیکوتین از برگهای گیاه تنباکو به دست می‌آید. نیکوتین یک آلکولویید (شبه قلیا) بسیار سمی و روغن مانند می‌باشد. نیکوتین تاثیر مضاعف تحریک و سرکوب گر در بدن دارد. یک نخ سیگار حاوی 8 الی 20 میلی‌گرم نیکوتین است که تنها 1 میلی‌گرم آن هنگام کشیدن سیگار جذب بدن می‌گردد. شایان ذکر است که تنها 2 الی 5 میلی‌گرم نیکوتین سبب تهوع و استفراغ و تنها 60 میلی گرم از این ماده مرگ آور می‌باشد. راه‌های ورود نیکوتین به بدن 3 طریق می‌باشد :

1. جذب از طریق پوست

2. جذب از طریق ریه ها

3. جذب از طریق غشاء مخاطی بینی و دهان

بیشترین جذب نیکوتین از طریق استنشاق و آلویولهای (کیسه‌های ریز هوایی که تبادل گازها در آن‌ها صورت می‌گیرد) ریه می‌باشد. نیکوتین پس از ورود به جریان خون مستقیما و سریعا به مغز می‌رسد و سپس در تمام بدن منتشر می‌گردد. تنها 10 الی 15ثانیه زمان کافی است که پس از اولین پک شما به سیگار نیکوتین به مغز شما برسد. طبق تحقیقات سازمان جهانی بهداشت در هر ‌8 ثانیه یک نفر در دنیا به علت استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهد. نتایج تحقیقات حاکی از آن است چنانچه افراد در سنین نوجوانی شروع به کشیدن سیگار کنند (بیش از ‌70 درصد موارد سیگاری شدن در این مرحله اتفاق می‌افتد) و مدت ‌20 سال یا بیشتر به این عمل ادامه بدهند بین ‌20 تا ‌25 سال زودتر از افرادی که به هیچ‌وجه در زندگی سیگار نکشیده‌اند، خواهند مرد. تنها سرطان ریه یا بیماری‌های قلبی پیامدهای استعمال دخانیات نیست بلکه مجموعه‌ای از مسایل و مشکلات بهداشتی در ارتباط با مصرف مواد دخانی وجود دارد که می‌تواند به لحاظ شرایط جسمانی و مقاومت ایمنی در افراد سیگاری بروز می‌کند.

علا‌رغم تمامی این مشکلات باز هم به وفور مشاهده می‌کنیم که افراد بسیاری در جامعه همچنان به کشیدن سیگار و دود کردن وجود خود مشغول هستند و هیچ توجهی به این هشدارها و علایم خطر ندارند و افراد دیگر را به این ورطه و منجلاب می‌کشند.

آیا افراد سیگاری تابه‌حال پیش خود فکر کرده‌اند که کشیدن تنها یک تا چهار سیگار در روز، خطر مرگ در اثر بیماری قلبی را سه برابر می‌کند و این‌که 10 سال زودتر از افراد عادی می‌میرند، آیا می‌دانند با روشن کردن هر سیگار بر اثر واکنش‌های شیمیایی 50 نوع ماده سرطان زا تولید می‌شود و عامل 80 درصد سرطان ریه، 75 درصد بیماری‌های ریوی و 50 درصد بیماری‌های قلبی سیگار است و سالانه 50 هزار نفر در کشور به دلیل ابتلا به بیماری‌های ناشی از مصرف سیگار فوت می‌کنند.

آیا می‌دانند که چرا سیگار می‌کشند و چه چیزی از کشیدن سیگار نصیب آنها می‌شود و کشیدن سیگار، کاهش مقاومت سیستم ایمنی دهان در برابر بیماری‌های عفونی دهانی را به دنبال دارد یا چه خسارات جبران‌ناپذیری به روح و جسم و اگر صاحب خانواده هستند به خانواده بیگناه آنها وارد می‌شود و جدای از این چه ضربه‌ای به افراد جامعه به خصوص نوجوانان، جوانان و قشر دانشجو که در حالت هشدار قرار دارد ـ و محیط زیست وارد می‌شود؟! چرا که طبق تحقیقات به عمل آمده، افراد سیگاری درصد قابل توجهی از سهم آلودگی هوا را به خود اختصاص داده‌اند.

از آنجا که دایما هشدار مسئولان و کارشناسان و حتی هشدار روی پاکت‌های سیگار را در وصف مضرات سیگار دیده و می‌شنویم اما باز خبر از رشد 95 درصدی واردات سیگار نسبت به سال قبل آن به گوش می‌رسد که ارزش آن رقمی معادل 423 میلیون و 168 هزار دلار است و احتمال این‌که این رقم به مرز 530 میلیون دلار برسد، پیش‌بین می‌شود؟!

هم‌اکنون مصرف سالانه سیگار در کشور ما بیش از 50 میلیارد نخ است که حدود 27 میلیارد نخ آن توسط شرکت‌های داخلی تولید و بقیه از مبادی رسمی وارد کشور می‌شود! حال، چقدر از مبادی قاچاق وارد می‌شود معلوم نیست! هر سیگاری در کشور ما در هر روز از 13 تا 15 و ماهانه معادل 450 نخ سیگار دود می‌کند و این در حالی است که در سال 3 تا 4 هزار میلیارد تومان برای خرید و هزینه‌های درمانی ناشی از سیگار مصرف می‌شود که با این هزینه گزاف هزاران شغل ایجاد می‌شود؟!

تحقیقات نشان می‌دهد سالانه 5/1 میلیون نفر در اثر کشیدن سیگار در جهان فوت می‌کنند که این رقم در سال 2020 به 10 میلیون نفر خواهد رسید، این در حالی است که 25/1 میلیارد نفر از جمعیت کره زمین سیگاری هستند و تقریبا 100 هزار نفر در هر روز کشیدن سیگار را به صورت حرفه‌ای شروع می‌کنند و اکثر آنها را جوانان و نوجوانان تشکیل می‌دهند که بیشتر در سنین 15 تا 25 سالگی هستند که این امر دریچه‌ای برای ورود به اعتیاد و ناهنجاری‌های اجتماعی و حرکتی آرام و خاموش برای ویرانگری زندگی است.

تحقیقات بیانگر آن است که اکثر افراد سیگاری در کشورهای در حال توسعه هستند، یعنی می‌توان گفت از هر 10 نفر 8 نفر در این کشورها سیگاری هستند که با این احتساب حدود 80 درصد از بیماری‌ها و مرگ و میرها نیز به این کشورها تعلق می‌گیرد و جالب است که این روند رو به افزایش است در حالی که در کشورهای توسعه یافته روبه کاهش است و این نشان از عدم آگاهی کافی کشورهای فقیر و در حال توسعه در مورد آثار مخرب و زیانبار مصرف سیگار و دخانیات و آگاهی کافی در کشورهای توسعه یافته است چرا که آنها معتقدند این کار نوعی عقب‌افتادگی و بی‌تفکری است.

طبق آخرین آمارها در کشور ما 12 درصد از افراد جامعه مصرف کننده دخانیات هستند، حال اگر تنها یک درصد سیگاری‌ها درایران کم شوند یعنی به 11 درصد برسند، 700 هزار سیگاری کم می‌شوند و به ازای صرفه‌جویی در هزینه آن می‌توان 18 هزار شغل جدید ایجاد کرد!

شاید در باب علت یابی بتوانیم به دوستان زیاد و ناباب، در دسترس بودن آسان مواد دخانی، سیگاری بودن والدین (دلیل سیگاری بودن 50 درصد دختران و پسران)، عدم ممنوعیت و ارزان بودن سیگار، سهل‌انگاری والدین و عدم برخورد مسئولانه و منطقی با فرزندان و موارد گوناگون دیگر اشاره کنیم که این باعث تأسف است.

به هر حال، پیگیری مجدانه دست اندرکاران و مسئولان ذیربط در ممنوعیت تبلیغ و تشویق مستقیم و غیر مستقیم افراد و تحریک آنها نسبت به فروش و مصرف سیگار در اماکن عمومی و محیط اداری و فروش و مصرف آن توسط افراد زیر 18 سال - که قانون ممنوعیت آن هنوز حالت اجرایی جدی به خود نگرفته است ـ، گسترش شعارها و هشدارهای بهداشتی در اماکن عمومی بخصوص روی پاکت‌های سیگار،تا حد زیادی در پیشگیری و اعتیاد به مواد دخانی موثر است.

همچنین، عزم جدی و جهانی در برابر تبلیغات سوء شرکت‌های تولیدی (اکثرا آمریکایی با سود سالیانه بیش از 300 میلیارد دلار)، افزایش قیمت سیگار و همچنین مالیات (که در این صورت درآمد دولت نیز افزایش می‌یابد)، برنامه‌ریزی و اقدامات پیشگیرانه از سوی کارشناسان و مسئولان به عنوان ضرورتی انکارناپذیر در خصوص گرایش افراد زیر 20 سال، چرا که اعتیاد به سیگار در این سنین زمینه‌ساز بیشتری برای اعتیاد به مواد مخدر است، ارایه آموزش‌های لازم در زمینه مضرات و زیان‌های ناشی از استعمال دخانیات از طرف سازمان‌هایی نظیر مراکز دانشگاهی و آموزش و پرورش که درصد بالایی از ارتباط با جوانان و نوجوانان را دارند، گسترش مراکز دولتی و غیردولتی ترک سیگار، خدمات بیشتر مشاوره‌ای ترک دخانیات و . . . از راهکارهای بسیار موثر در این امر مهم است.

باید بدانیم که اگر راهکارهای پیشگیرانه و موثر در شیوع مصرف سیگار و مواد دخانی در میان نوجوانان و جوانان در نظر گرفته نشود، همواره باید نگران عواقب به مراتب بدتری از این بلای خانمانسوز در میان نسل فردای جامعه باشیم!

ترک سیگار

نیکوتین یکی از اعتیادآورترین و پرمصرف ترین موادی است که در سراسر جهان مصرف میشود . این ماده سبب بروز سرطان، آمفیزم و بیماری قلبی عروقی شده و استنشاق غیر فعال دود سیگار با بروز سرطان ریه در بزرگسالان و بیماریهای تنفسی در کودکان همراه بوده است . میانگین سن شروع مصرف سیگار 16 سالگی است و به ندرت افراد بعد از 20 سالگی مصرف سیگار را شروع می کنند .

بیش از 75 درصد افراد سیگاری اقدام به ترک سیگار کرده اند و حدود 40 درصد هر سال برای ترک سیگار اقدام میکنند . در هر بار اقدام به ترک ، فقط 30 درصد افراد برای 2 روز در حالت پرهیز باقی می مانند و فقط 5 تا 10 درصد به طور دائمی مصرف سیگار را کنار میگذارند . نهایتاً 50 درصد افراد سیگاری موفق به ترک سیگار می شوند . سطح تحصیلات بالاتر با مصرف کمتر سیگار ارتباط دارد .

بیماری اعصاب و روان باعث افزایش تمایل به مصرف سیگار میشود افراد مضطرب و افسرده کمتر در ترک سیگار موفق میشوند .

مرگ عارضه اصلی استعمال دخانیات است ، علت مرگ معمولاً برونشیت مزمن و آمفیزم ، سرطان برونش و انفارکتوس قلبی و بیماری عروق مغزی می باشد .

اثر نیکوتین بر مغز :

نیکوتین از طریق فعالسازی راه های دوپامینرژیک در بعضی قسمتهای مشخص مغزی خواص تقویت کننده ی مثبت و اعتیادآور دارد و باعث تحریک مغز و تحریک سیستم پاداش مغزی می شود . وابستگی به نیکوتین خیلی سریع ایجاد می شود و اثرات تحریکی آن در مغز همانند کوکائین و آمفتامین می ماند .

الگوپذیری و مشوق های اجتماعی و تبلیغات اثر بسیار شدیدی بر مصرف وابستگی به سیگار دارد .

علائم نیکوتینی :

علائم معمولاً 2 ساعت پس از کشیدن آخرین سیگار ظاهر میشود و معمولاً طی 24 تا 48 ساعت به اوج خود میرسد . علائم شایع عبارتند از :

میل شدید به مصرف ، تنش ، تحریک پذیری ، اشکال در تمرکز ، خواب آلودگی ، کاهش ضربان قلب و فشار خون ، افزایش اشتها و ... از نظر رفتاری ، اثرات تحریکی نیکوتینی موجب بهبود توجه ، یادگیری و توانائی حل مسأله میشود . همچنین باعث بالا رفتن خلق و کم شدن احساس افسردگی میشود .

مزایای ترک سیگار برای سلامتی :

قطع مصرف دخانیات منافع فوری و عمده برای افراد در هر سنی دارد . ترک سیگار ، در افراد سیگاری باعث افزایش طول عمر میشود و خطر ابتلا به سرطان ریه و ناراحتی های قلبی ـ عروقی و بیماریهای ریوی مزمن را کاهش می دهد .

میزان های معمولی ترک در درمانهای رایج

نوع درمان

درصد ترک موفق

ترک مشخص بدون کمک عوامل دیگر

5

ترک با کتابهای خود آموز

10

توصیه ی پزشک

10

چسب یا آدامس های بدون نسخه

15

دارو + توصیه

20

رفتار درمانی به تنهایی

20

تجویز دارو به علاوه گروه درمانی

30

 

همه چیز درباره اعتیاد به سیگارچه کسانی سیگار می کشند

بالا رفتن آگاهی درباره اثرات منفی سیگار بر سلامتی و افزایش محدودیت ها، سیگار کشیدن را در کشورهای پیشرفته به میزان ثابتی کاهش داده است. در حالی که سیگار کشیدن و مصرف سایر انواع توتون در کشورهای توسعه یافته در حال کاهش است، در کشورهای در حال توسعه، این میزان روبه افزایش است. هم چنین سیگار کشیدن در میان افراد دارای سطح تحصیلات و درآمد پائین تر در حال افزایش است.

مطالعات نشان می دهد که عوامل ژنتیکی در وابسته شدن یا وابسته نشدن فرد به سیگار نقش دارند. در میان افرادی که مبتلا به اختلالات خاص روانپزشکی هستند، احتمال سیگار کشیدن بیشتر است. در پیمایشی که در آمریکا بر روی دریافت کنندگان خدمات سرپایی روانپزشکی انجام شده، نشان داده شده است که میزان استعمال سیگار در میان مبتلایان به اسکیزوفرنی ۸۸ درصد، در میان افراد مبتلا به مانیا ۷۰ درصد و در میان مبتلایان به افسردگی ۴۹ درصد است. پژوهش دیگری نشان داده است که ۸۵ درصد کسانی که به دلیل وابستگی به الکل به مراکز درمانی مراجعه می کنند نیز سیگاری هستند.

آیا سیگار کشیدن خطرناک است ؟

بله، سیگار کشیدن یکی از مهم ترین علل بیماری و مرگ قابل پیشگیری است. نیکوتین به شدت سمی است. خوردن حدود ۴۰ میلی گرم نیکوتین خالص، یا مقدار موجود در دو نخ سیگار، کشنده است. اما زمانی که سیگار دود می شود، بیشتر نیکوتین سوزانیده شده و تنها یک تا چهار میلی گرم آن توسط بدن فرد جذب می شود.

با سوختن توتون یک قیر چسبناک از ترکیب صدها ماده شیمیایی به وجود می آید که سرطان و بیماری راه های هوایی را سبب می شود. قیر در دود توتون به شکل ذرات ریزی آزاد می شود که به شش ها و راه های هوایی آسیب رسانیده و دندان ها و انگشتان را رنگی می کند. قیر عامل اصلی سرطان های ریه و گلو است. سوختن توتون هم چنین تولید منواکسیدکربن می کند، یعنی گازی سمی که قابل دیدن یا بوییدن نیست. با استنشاق دود سیگار، منواکسیدکربن به جای اکسیژن با هموگلوبین موجود در گلبول های قرمز اتصال می یابد.

نیکوتین با افزایش سرعت ضربان قلب، سبب می شود که قلب شدیدتر کار کند حال آن که منواکسیدکربن قلب را از اکسیژن اضافی که لازمه این کار سنگین است، محروم می نماید. این یکی از راه هایی است که بدان وسیله سیگار کشیدن به قلب آسیب می رساند. زمانی تصور می شد که سیگارهای دارای تار و نیکوتین کمتر ممکن است برای فرد سیگاری کم ضررتر باشند. اما تحقیقات نشان داده است که سیگارهای سبک نیز عیناً می توانند همان بیماری ها را تولید کنند.

آیا توتون اعتیادآور است ؟

بله، زمانی که فرد شروع به کشیدن سیگار می کند، به ویژه در دوران جوانی، شانس معتاد شدن بسیار بالا است. سیگاری های مبتدی به سرعت نسبت به اثرات سوء آغازین، تحمل پیدا می کنند و اگر آثار محرک و مطبوع سیگار برای ایشان لذت بخش باشد استعمال مستمر آن را آغاز می کنند. سیگاری هایی که به طور منظم سیگار می کشند، معمولاً تعداد ثابتی سیگار را در روز دود می کنند. سیگاری های کانادایی به طور میانگین، روزانه ۱۶ سیگار دود می کنند. وابستگی به نیکوتین عوامل روانشناختی و فیزیکی را درگیر می کند.

عوامل روانشناختی می تواند شامل احساس لذت و هشیاری باشد. کسانی که به طور منظم سیگار می کشند، ممکن است یاد بگیرند که برای دست یافتن بدین احساسات اثرات نیکوتین را بر بدن خویش تحمل کنند. در این افراد هم چنین علائم یا آغازگرهای شرطی شده ای برای مصرف سیگار شکل می گیرد. برای مثال برخی افراد همیشه پس از غذا، در حین پرداختن به کاری خاص یا در وضعیت های خاص عاطفی مانند احساس افسردگی یا اضطراب، سیگار خود را آتش می زنند. این آغازگرها الگوهای رفتاری یا عاداتی را به وجود می آورند که تغییر آن ها دشوار است.

از نشانه های وابستگی فیزیکی اضطرار فرد برای سیگار کشیدن چند دقیقه پس از برخاستن از خواب، دود کردن سیگار در فواصل منظم در طول روز و ضروری قلمداد کردن اولین سیگار روزانه و مقدم دانستن آن بر سایر کارها است. کسانی که به نیکوتین وابسته هستند، ممکن است نسبت به آثار نامطلوب آن تحمل پیدا کنند. در این صورت دیگر از سیگار کشیدن لذت نخواهند برد، اما به کشیدن سیگار ادامه می دهند تا دچار علائم ترک نشوند. علائم ترک سیگار شامل تحریک پذیری، بی قراری، اضطراب، بی خوابی و خستگی است. این علائم طی دو هفته به تدریج از بین می روند. در برخی افراد تمرکز مختل شده و تمایل شدید به سیگار کشیدن برای هفته ها تا ماه ها پس از ترک سیگار ادامه می یابد.

ترک سیگار

کسانی که سیگار کشیدن را ترک می کنند، عموماً می توانند پس از چند سالی به سطح افراد غیرسیگاری برسند، به ویژه اگر ترک سیگار را در جوانی انجام داده باشند. ترک سیگار ممکن است در چند مرحله انجام شود، از این رو تلاش مداوم امری ضروری است. فرآورده های حاوی نیکوتین که به ترک سیگار کمک می کنند، مانند پچ، آدامس، شکل استنشاقی یا اسپری بینی می توانند در کاهش تمایل به سیگار کشیدن و تخفیف علائم ترک موثر باشند.

کاربرد این محصولات در کنار انگیزه قوی برای ترک و وجود سایر حمایت ها مانند حمایت خانواده، دوستان، گروه ترک سیگار یا حمایت های تلفنی می تواند بسیار موثر باشد. برخی داروهایی که در آن ها نیکوتین به کار نرفته است می توانند فرد را در ترک سیگار یاری کنند. این داروها شامل بوپروپیون(زیبان) و نورتریپتیلین(آونتیل) هستند. هر دوی این داروها با نسخه پزشک به فروش می رسند. در برخی افراد کاهش تدریجی مصرف قبل از ترک، به کاهش علائم ترک کمک کرده و به آن ها اجازه می دهد که رفتارهای خود را به تدریج تغییر دهند.

استراتژی های کاهش تدریجی مصرف شامل به تاخیر انداختن هر وعده سیگار کشیدن، کاهش تعداد سیگارها و دودکردن بخش کمتری از هر نخ سیگار است. گر چه کاهش تدریجی مصرف می تواند برخی خطرات تهدید کننده سلامتی را کاهش دهد، اما برای سیگارکشیدن منطقه بدون خطر وجود ندارد. کاهش تدریجی نمی تواند جایگزین ترک سیگار شود.

بررسی علل و راه حل‌های افزایش وزن بعد از ترک سیگار

به شما برای تصمیمی که به ترک سیگار گرفته‌اید تبریک می‌گوییم. ترک سیگار از بهترین کارهایی است که برای افزایش سطح سلامتی خود می‌توانید انجام دهید. ممکن است که در مورد افزایش وزن خود نگران باشید اما تلاش کنید که در هنگام ترک سیگار نگران این قضیه نباشید یعنی ابتدا تمرکز خود را بر ترک سیگار قرار دهید و سپس در جهت ارتقای سطح سلامتی خود، برای رسیدن به وزن مطلوب و حفظ آن تلاش کنید. البته این نکته را هم مد نظر قرار دهید که سیگار کشیدن به مراتب خطرناک‌تر از داشتن چند کیلوگرم افزایش وزن است. تغییرات ساده‌ای مثل مصرف غذاهای سالم‌تر و داشتن فعالیت ورزشی، به شما کمک می‌کنند که وقتی سیگار خود را ترک کردید دچار افزایش وزن نشوید.

چه افرادی بعد از ترک سیگار دچار افزایش وزن می‌شوند؟

همه افراد بعد از ترک سیگار دچار افزایش وزن نمی‌شوند. در کسانی که سابقه 10 تا 20 ساله سیگارکشیدن را دارند یا بیش از یک پاکت در روز سیگار مصرف می‌کردند، احتمال افزایش وزن 3 تا 5 کیلوگرمی به مراتب بیشتر است ولی در 10 درصد افرادی سیگاری، این مقدار ممکن است بالاتر باشد.

علت افزایش وزن بعد از ترک سیگار چیست؟

وقتی نیکوتین، ماده شیمیایی موجود در سیگار، بدن شما را ترک می‌کند ممکن است بدن شما جریانات زیر را تجربه کند که باعث افزایش وزن شما می‌شوند:

سوختن کالری با سرعت نرمال: هر سیگاری که توسط شخص سیگاری دود می‌شود موجب سریع‌تر سوختن کالری است که البته این اثر برای قلب مضر است. یعنی در واقع نیکوتین موجود در سیگار وزن شما را پایین نگه می‌دارد. هنگامی که سیگار را ترک می‌کنید این اثر موقتی از بین رفته و کالری کمتری توسط بدن در طول روز می‌سوزد پس فرد دچار افزایش وزن می‌شود.

احساس گرسنگی: ترک سیگار باعث احساس گرسنگی بیشتری شده و در نتیجه فرد بیشتر از حد معمول غذا می‌خورد اما معمولا این احساس گرسنگی بعد از چند هفته از بین می‌رود.

خوردن بیشتر میان‌وعده‌ها: برخی از افراد بعد از ترک سیگار تمایل به مصرف میان وعده‌های پرچرب و شیرین پیدا می‌کنند.

احتباس آب: 5/1 تا 5/2 کیلوگرم افزایش وزن در هفته اول ناشی از احتباس آب در بدن است.

دو اقدام مهم:

برای جلوگیری از افزایش وزن در هنگام ترک سیگار، نیاز است که قبل از ترک سیگار از نظر فیزیکی فعال‌تر شده و عادات غذایی خود را بهبود دهید. فعالیت بدنی با افزایش تعداد کالری مصرفی توسط بدن به کنترل وزن‌تان کمک می‌کند. به علاوه داشتن فعالیت بدنی، علایم ترک سیگار در طی دوران ترک و احتمال بازگشت دوباره به سمت سیگار را کاهش می‌دهد. تغییرات صحیحی هم که در عادات غذا خوردن خود ایجاد می‌کنید با کنترل تعداد کالری خورده شده توسط شما از افزایش وزنتان پیشگیری می‌کند.

موارد زیر را هم به خاطر داشته باشید:

1) اعتماد به نفس داشته باشید. اگر وزن‌تان مقداری بالا رفت احساس ناامیدی نکنید. در عوض از اینکه با ترک سیگار به بالا بردن سطح سلامتی خود کمک کرده‌اید به خود ببالید. ترک سیگار به شما کمک می‌کند که از جهات مختلفی احساس بهتری داشته باشید:

· احساس انرژی بیشتر

· داشتن دندان‌های سفیدتر

· داشتن تنفس پاک‌تر و بوی مطبوع‌تر لباس‌ها و موها

· چین و چروک کمتر و پوستی سالم‌تر و شاداب‌تر

· صدای رساتر

2) فعالیت بدنی متوسطی را دنبال کنید. فعالیت بدنی منظم به شما کمک می‌کند وقتی سیگار را ترک کردید وزن‌تان افزایش نیابد. ورزش باعث احساس نشاط و انرژی بیشتر در شما می‌شود. با ترک سیگار می‌توانید در طی ورزش از تنفس راحت‌تری برخوردار شوید.

30 دقیقه فعالیت ورزشی در بیشتر روزهای هفته، ترجیحا هر روز را، هدف قرار دهید.

3) میان‌وعده‌های خود را محدود کنید. خوردن میان وعده‌های چرب و شیرین ممکن است به افزایش وزن شما منجر شود. پیشنهادات زیر به شما در انتخاب بهتر میان‌وعده‌ها در هنگام ترک سیگار کمک خواهد کرد:

· به مدت طولانی گرسنه نمانید. گرسنه ماندن می‌تواند به انتخاب‌های نامناسب غذایی منجر شود.

· در هنگام خوردن وعده‌های اصلی به مقداری غذا بخورید که احساس رضایت کنید اما پرخوری نکنید. آهسته غذا بخورید تا بدن بتواند در مقابل غذا واکنش نشان داده و احساس سیری را اعلام کند.

· از میان‌وعد‌ه‌های سالم مثل میوه‌‌های تازه، میوه‌‌های کنسرو شده در آب میوه (نه در شربت)، ذرت بو داده و لبنیات کم چرب در بین وعده‌های غذایی استفاده کنید

.دم کرده‌های گیاهی، آب میوه‌های طبیعی، شکلات داغ تهیه شده از شیر کم چرب و آب معدنی استفاده کنید.

4) توصیه‌های حرفه‌ای در زمینه کنترل وزن را مدنظر قرار دهید. مشاوره با کارشناسان تغذیه و کارشناسان تربیت بدنی در مورد داشتن برنامه غذایی سالم و فعالیت بدنی در جهت رسیدن به برنامه غذایی سالم و داشتن زندگی فعال‌تر بسیار مفید است.

 

سه‌شنبه ۱۳٩٢/۸/٢۸ | ۳:٢٩ ‎ب.ظ | شیوا مرادی | نظرات ()

درباره وبلاگ

دڪــتـــر شیــــــــوا مرادے، مددکار اجتماعے و جامعه شناس Email▶ shiva.moradi@gmail.com Instagram▶ @shivamoradi_socialworks Channel Book & video▶ @social_works Channel Voice▶ @socialworks Facebook▶ facebook.com/shivayie
منو وبلاگ
موضوعات وب
 
طراح قالب
امکانات وب