مقایسه جهت گیریهای دینی و غیر دینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان سال

            

پایان نامه ای برای دریافت درجه کارشناسی ارشد((M.A))

 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد آشتیان

   عنوان:

 

مقایسه جهت گیریهای دینی و غیر دینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان سال 1392-1393

چکیده:

 پژوهش حاضر به بررسی و مقایسه جهت گیری های دینی و غیردینی در سایت های دوست یابی و همسریابی فارسی زبان می پردازد و می کوشد تا گونه ای نوع شناسی از سیستم های فارسی دوست یابی و همسریابی در فضای مجازی ارائه دهد. در این پژوهش به بررسی شبکه های اجتماعی و تاریخچه آنها و تعریفی از این نوع دوست یابی و همسریابی ارائه شده است و با استفاده از روشهای کیفی و کمی انجام شده است. پژوهش حاضر با مشاهده در فضای مجازی به دسته بندی این سیستم ها پرداخته و در ادامه شیوه عملکرد و اجزای موجود در سیستم ها و ویژگیهای کاربران آنها بررسی شد. پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل کمی و کیفی در طول حدود یک سال مطالعه شدند. جامعه آماری در این پژوهش شامل کاربران سایتهای دوستیابی و همسریابی بود که 100 نفر انتخاب شدند. از نمونه گیری غیراحتمالی استفاده می شود تا پیمایش معّرف جمعیت مورد بررسی باشد و پرسشنامه نیز به صورت آنلاین و غیر آنلاین در اختیار کاربران قرار گرفت. بدیهی است عملیات تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش از طریق نرم افزار SPSS صورت می گیرد. یعنی داده ها با استفاده از این نرم افزار وارد کامپیوتر شد و آزمون آماری بین متغیرها صورت گرفت و برای مقایسه میانگین ها از آزمون T استفاده شد. در کنار مشاهده از مصاحبه با مدیران سایت ها و تعدادی از کاربران و پرسشنامه نیز استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد سیستم های همسریابی در دو دسته وبلاگ ها و وب سایت ها قابل مشاهده هستند. اکثر کاربران در سن ازدواج، ساکن شهرهای بزرگ، دارای تحصیلات عالی و از طبقه متوسط بالا می باشند. روند دوست یابی و همسریابی در اینترنت نیز مشابه دنیای واقعی می باشد و مردان معمولاً آغازگر رابطه می باشند.

 

واژگان کلیدی: اینترنت، شبکه های اجتماعی مجازی، سایت های دوست یابی، سایت های همسریابی، وبلاگ های دوست یابی، وبلاگ های همسریابی، دوست یابی اینترنتی، همسریابی اینترنتی

 

کلیات

 

1-1 درآمد

 

شبکه های اجتماعی مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی و وب سایتهای اینترنتی هستند که با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند، توانسته اند به خوبی در زندگی مردم جا باز کنند. مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروههای اجتماعی متفاوت با فاصله های بسیار دور در دنیای واقعی، از طریق شبکه های اجتماعی با هم ارتباط برقرار می کنند. یافته ها نشان می دهد که سیستم دوستیابی و همسریابی در دو دسته سایتها و وبلاگها قابل مشاهده هستند. تحقیق حاضر به موضوع سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان می پردازد. این در حالی است که، به دلیل نوظهور بودن این پدیده مجموعه منسجمی از نظریات و مفاهیم برای بررسی آن وجود ندارد؛ لذا مبانی نظری پژوهش بر اساس تئوریهای مطرح جامعه شناسی در حوزه خانواده و اینترنت سازماندهی شده است. مطالعه درباره رفتارهای دینی از جمله موضوعات کلاسیک رشته جامعه شناسی است و از آنجا که سایتها نقش بسزایی را در جامعه مدرن ایفا می کنند و برای دین در جامعه ارزش و اهمیت ویژه قائل هستند، لذا موضوع از جنبه های جدید بودن و نوآوری برخوردار است. بدین ترتیب محقق در این پژوهش به بررسی شبکه های اجتماعی، سایتهای دوستیابی و همسریابی، وبلاگهای دوستیابی و همسریابی، تاریخچه آنها و فضای مجازی می پردازد و از نظر زمانی پژوهش در سال 1393 انجام می گیرد و به دنبال پاسخگویی به این سوال اساسی است که جهت گیریهای دینی و غیردینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی کدامند؟

 

1-2 بیان مسئله

 

با آغاز دوران مدرنیته، ابزارهای ارتباطی تحولی عظیم را تجربه کردند؛ یکی از ابزارهایی که به دلیل ویژگیهایی چون تنوع و گستره مخاطبان و سهولت در ایجاد و بهره گیری، مورد استقبال وسیع مبلغان مکاتب مختلف فکری و دینی قرار گرفته اند، "سایت" است. سایتهای دوستیابی و همسریابی به عنوان یک رسانه ی نوین، قابلیتهایی دارد که می تواند برخی از ضعفهای سنت را پوشش دهد. طیف وسیعی از مردم، با شناخت قابلیتهای سایتها و تلقی آن به عنوان رسانه ای تأثیرگذار و پرمخاطب، از این ابزار ارتباطی در جهت انجام رسالت تبلیغی خود در فضای سایبر استفاده کرده اند. همین امر سبب استقبال جوانان از این رسانه و کسب تجربه جدید در تبلیغ دین شده است. ابزارهایی مثل سایتها به تولید و بازتولید، ترویج و اشاعه نمادها و معانی می پردازد. سایتها به عنوان رسانه ای قدرتمند برای انتقال محتوای فرهنگ عامه پسند میان کاربران و گسترش سریع آن است. سایتهای دوستیابی و همسریابی به عنوان یک رسانه ی نوین، قابلیتهایی دارد که می تواند برخی از ضعفهای سنت را پوشش دهد.

 

پدیده های رسانه ای پیوند انکار ناپذیر با فرهنگ عامه پسند دارند و دین به عنوان یکی از این پدیده ها از طرق مختلف به امر خلق نمادهای فرهنگی می پردازد و به این وسیله در بازپروری فرهنگ عامه مشارکت می کند. دین به عنوان یک واقعیت اجتماعی، واقعیتی است که چه به آن اعتقاد داشته باشیم و چه نداشته باشیم، به عنوان یک "داده" خود را به ما عرضه می کند. دین با همه عرصه های زندگی اجتماعی ما درآمیخته است. پس میتوان نتیجه گرفت که دین می تواند به عنوان یکی از مهمترین موضوعات مورد مطالعه فرهنگ قلمداد گردد. دین به عنوان مهمترین نهاد معنابخش در زندگی انسان مطرح می شود و کارکرد اصلی آن معنا بخشی به زندگی می باشد. ما می توانیم اینترنت دینی داشته باشیم که جامعه پذیری دینی را میان نسل جدید و نسل موجود محقق کند. دین آنلاین، دینداری آنلاین، دین بر فضای مجازی همگی واژگانی هستند که از پدیده جدیدی در جهان معاصر خبر می دهند که پژوهشهای گوناگونی را در حوزه دین شناسی، جامعه شناسی، مطالعات فرهنگی و ... به خود اختصاص داده است.

 

در این پژوهش تأکید بر قشر عظیمی از اجتماع یعنی جوانان است. امروزه جوانان از یک طرف تحت تأثیر فرهنگ دینی جامعه خود هستند، فرهنگی که مورد احترام خانواده ها، اجتماعات محلی است و از طرف دیگر متأثر از نهادهای آموزشی، رسانه های جمعی(داخلی و خارجی) و عناصر ساختی دنیای مدرن هستند. امروزه نوجوانان و جوانان بیشترین سهم را در استفاده از این رسانه ها دارند و فناوری اینترنت نیز متقابلاً بر جوانان تأثیرات مثبت و منفی می گذارد.

 

خانواده در میان تمام نهادهای اجتماعی به عنوان کوچکترین سلول زنده جامعه از اهمیت خاصی برخوردار است. خانواده همچنین پاسخگوی تغییراتی است که در درون و برون جامعه اتفاق می افتاد و این جریان به گونه ای دائمی در حال وقوع است. نهاد تحت تأثیر تغییرات ساختاری و فرهنگی و به طور کلی متأثر از جایگاه جوامع در حال گذار از نظم سنتی به نظم مدرن دچار تغییرات چشمگیر شده است تا جایی که امروزه در ادبیات جامعه شناسی و جمعیت شناسی موضوعاتی نظیر انتقال خانواده، انتقال ازدواج و ... مطرح شده است.(آخوندان، 1388: 3)

 

از آنجا که زندگی در جهان مدرن انسان را با تنوع و تعدد در گزینشهایش مواجه کرده است. بنابراین به عنوان یک راه حل برای گسترش محدوده انتخاب، افراد در زمینه ازدواج به شیوه های جدیدی متوسل شدند که از آن جمله ارتباطات از طریق اینترنت بود. جداسازی جنسیتی در جامعه ما جایگزینی اینترنت را به عنوان پلی برای ارتباطات و شیوه های جدید انتخاب همسر، تسریع بخشیده است. با استقرار شبکه های اطلاع رسانی و گسترش استفاده از اینترنت بر مبنای وب مفهوم ازدواج اینترنتی که از دهه 1890 وارد ادبیات عام آی تی شد. این نوع ارتباط در حقیقت اشاره به این دارد که طرفین با استفاده از قابلیتهای موجود در شبکه اینترنت همدیگر را شناخته و پس از تبادل اطلاعات متنی، صوتی و تصویری با یکدیگر، زمینه برای برقراری یک آشنایی در محیلی غیرمجازی فراهم می شود و در نهایت امر، رضایت طرفین است که اساس دوستی یا ازدواج را شکل می دهد.

 

در وضعیت ایران امروز با گسترش شهرنشیتی، جمعیت میلیونی در شهرها، کمتر شدن ارتباطات چهره به چهره آدمها و درونی و خصوصی تر شدن زندگی ها، شیوه های سنتی ازدواج دایره محدودی از انتخاب ها را برای افراد فراهم می کند. با وجود پایداری شیوه های سنتی انتخاب همسر در جامعه رو به مدرن شدن ایران روشهای نوین ازدواج هر روز متنوعتر و متعددتر می شود و با دگرگونی زندگی انسانها و ورود اینترنت، وضعیت نوینی را تجربه می کند و با بیشتر شدن فشار کار روزمره و پیشرفت بیش از پیش تکنولوژی، راه جدیدی برای یافتن دوست و همسر پیدا شد. به نظر می رسد سایتها با یافتن کانالی سریع و مؤثر برای انتقال پیام خود به تعداد بی شماری مخاطب، بیش از گذشته بستر مناسبی برای عرضه عقاید و باورهای دینی خود یافته اند. رسانه در جهان امروز، یک جهان مجازی همگانی می سازد و تحولی که می توانیم آن را رسانه ای شدن جامعه و فرهنگ یا رسانه ای شدن جهان اجتماعی بنامیم.

 

با توجه به گفتار فوق، هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل و شناخت مهمترین ویژگیهای ساختاری و محتوای سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان است. حال پس از ورود چندین ساله سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان در فضای سایبر و وجود تعداد بی شماری از آنها، این مسئله حائز اهمیت است که این سایتها با جهت گیریهای دینی و غیردینی چه پیامدهای اجتماعی برای جامعه دارند؟ و مضامین اصلی مندرج در سایتهای دوستیابی و همسریابی از حیث دینی و غیردینی چیست؟ و مهمترین عواملی که موجب گرایش به سایتهای دوستیابی و همسریابی می شود، کدامند؟

 

1-3 ضرورت تحقیق

 

یکی از تهدیدهایی که برخی محققان بدان اشاره داشته اند آن است که استفاده از اینترنت و فضاهای گفتگو به تدریج جایگزین روابط واقعی انسانها در زندگی روزمره می گردد. اینترنت ابزاری است که از طریق ایجاد و فراهم آوردن فضای مجازی برای ایجاد رابطه، افراد را از دردسر رو به رو شدن با دیگران و قرار گرفتن در وضعیت جهان واقعی رها می سازد.(محسنی و همکاران، 1375: 73)

 

اینترنت به جزئی ضروری زندگی مردم تبدیل شده است و همچنین استقبال گسترده نوجوانان و جوانان از این فناوری، ضرورت توجه و مراقبت بیشتر برای استفاده صحیح از این رسانه ها و پیشگیری از وابستگی به اینترنت و دوستیهای اینترنتی بیش از پیش احساس می شود. جذابیت شبکه های اجتماعی اینترنتی از یک سو و سهولت فعالیت در این دسته از جوامع از سوی دیگر، سبب می شود تا رابطه میان عضویت و حضور در شبکه های اجتماعی اینترنتی به عنوان یک پرسش جدی برای پژوهشگران مطرح شود.

 

در این پژوهش تأکید بر قشر عظیمی از اجتماع یعنی جوانان است. به این دلیل تاکنون پژوهشی در خصوص سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان صورت نگرفته است؛ انجام تحقیق حاضر ضروری به نظر می رسد که می تواند منجر به شناخت کافی اجتماعی در مواجه با این مسأله باشد این در حالی است که با رشد روز افزون این سایتها و استقبال کاربران اینترنت از این سایتها لزوم تحقیق در این زمینه را به ما گوشزد می کند و از این حیث این تحقیق می تواند نو و جدید باشد.

 

1-4 اهمیت تحقیق

 

فرهنگ رسانه ای اینترنت، فضای ذهنی جوانان را اشغال کرده است؛ شبکه های دوستیابی در کشور ایران به سرعت در میان جوانان ایرانی محبوب شده است. گاهی افراد از طریق اینترنت و سایتها با دیگران ارتباط دوستانه و تنگاتنگی برقرار می کنند. دو نفری که با یکدیگر تماس گرفته اند در می یابند که وجوه مشترکی بین آنها موجود است و تلاش می کنند که این جنبه مشترک را تقویت کنند. به مرور زمان ممکن است این رابطه به گفتگوی تلفنی، مبادله عکسها و داده ها و سرانجام ملاقات های واقعی بی انجامد. با توجه به این مباحث افرادی که در محیط مجازی با دیگران رابطه برقرار می کنند، میتوانند همان روابط را با گذشت زمان در محیط واقعی نیز گسترش دهند و نیز از آنجایی که وب سایتها با فراهم کردن امکانات بیشتر تعداد کاربران بیشتری را جذب می کنند، استفاده از اینترنت موجب بروز مشکلات عدیده اجتماعی دیگر نظیر: اعتیاد اینترنتی، دوستی اینترنتی و ... شده است که پیچیدگی و گستره ی مسأله به خصوص وجود دوستیهای اینترنتی در بین نوجوانان حساسیت و پرسشهای فراوانی ایجاد نموده است که توجه و بررسی به آن را ضروری می نماید، در اثر ادامه استفاده بیش از حد از این وسیله ارتباطی، ممکن است فرد به این نتیجه برسد که داشتن همین روابط در دنیای مجازی برای او کافی می باشد و رضایت آور است، به همین دلیل به دنبال تعمیم این روابط به دنیای واقعی نباشد، لذا پژوهش درباره این موضوع حائز اهمیت می باشد.

 

1-5 اهداف تحقیق

 

هدف اصلی پژوهش حاضر را می توان مطالعه جامعه شناختی محتوای سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان با جهت گیریهای دینی و غیردینی عنوان کرد و اینکه این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سوال است که؛ جهت گیریهای دینی و غیردینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی کدامند؟

 

اهداف پیرامون نیز به شرح ذیل می باشد:

 

    مطالعه و شناخت ابعاد اجتماعی دینداری در محتوای تولید شده سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان

    مطالعه و شناخت مضامین دینی و غیردینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان

    شناسایی پدیده اجتماعی(تعامل و تقابل) محتوای تولید شده سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان

 

1-6 فرآیند تاریخی پدیده مورد بررسی

 

بحث شبکه های مجازی و بیان تاریخچه کوتاه آنها بدون رعایت ترتیب علمی و منطقی ممکن است مسیر مطالعاتی را به سمت و سوی گمراه کننده مسائل فنی حاکم بر این جوامع بکشاند. از همین رو سعی می کنیم ضمن دوری مختصر از ذکر مصادیق فراوان و پیچیدگی های فنی ابتدا میانی و چرایی تشکیل این جوامع را تبیین نمائیم.

 

استفاده از اینترنت به اواخر دهه 1960 میلادی بر می گردد. در این دهه به عنوان یک شبکه کامپیوتری نامتمرکز مطرح شد. حدوداً 54 سال از تولد اینترنت بزرگترین شبکه رایانه ای جهان یا به عبارتی شبکه، شبکه ها می گذرد. این در حالی است که ایران حرکت خود را برای پیوستن به خیل عظیم کشورهای متصل به شبکه جهانی اینترنت، از آغاز دهه 1890 شروع کرد. پیدایش اینترنت سرآغاز بررسی و مطالعات پژوهشگران در این حوزه شد. این مطالعات بیشتر در مورد ابعاد اینترنت و تأثیرات و پیامدهای مثبت و منفی آن در زندگی اجتماعی، خانواده ها و به ویژه جوانان و بررسی در مورد ظهور مسائل نوپدیده نظیر اعتیاد اینترنتی، چت، ارتباطات مجازی و ... بود و به تدریج مورد توجه سازمانها و محافل علمی قرار گرفت.(آخوندان، 1388: 2)

 

در مورد تاریخچه شکل گیری شبکه های اجتماعی اینترنتی، به اعتقاد کاستلز در نیمه دوم دهه 1990، سیستم ارتباط الکترونیکی جدیدی شکل گرفت که از ترکیب رسانه های همگانی جهانی و سفارشی و ارتباط کامپیوتری تشکیل شده است. ویژگی این سیستم جدید، قلمرو ارتباط الکترونیکی را به کل زندگی گسترش داد.(کاستلز، 1390: 422)

 

شبکه های اجتماعی[1] مجازی، نسل جدیدی از وب سایتهای اینترنتی هستند. در این وسایتها، کاربران اینترنتی حول محور مشترکی به صورت مجازی دور یکدیگر جمع می شوند و جماعتهای آنلاین را تشکیل می دهند؛ در واقع شبکه های اجتماعی متشکل از افراد و گروهها و ارتباطات بین آنهاست. نخستین بار مفهومی با عنوان شبکه های اجتماعی اینترنتی با قالب امروزی در سال 1960 در دانشگاه ایلی نویز در ایالت متحده امریکا مطرح شد. بعد از آن نخستین شبکه اجتماعی اینترنتی در سال 1997 با نام «شش درجه»[2] راه اندازی شد. این سایت به کاربرانش اجازه ایجاد پروفایل داد تا آنها بتوانند لیستی از دوستانشان ایجاد کنند. البته قبل از این سایت هم، سایتهایی مثل ملاقات[3] و انجمنها[4]  وجود داشتند که امکان ایجاد پروفایل یا امکان ارتباط با دوستان شبکه همکلاسیها[5] را به کاربران      می دادند؛ اما تنها سایتی که این دو ویژگی را با هم داشت، «شش درجه» بود؛ بنابراین به عنوان اولین شبکه اجتماعی شناخته شد. این سایت با ارتقاء امکانات خود، کاربران زیادی را جذب کرد و کم کم در حال تبدیل شدن به یک ابزار تجارت بود. اما در سال 2000 و بعد از 3 سال فعالیت، متوقف شد. بعد از آن شاهد شکوفایی قارچ گونه وب سایتها در دنیای اینترنت بودیم.(اسلامی، 1391: 6)

 

از سال 1997 تا 2001 شبکه های اجتماعی مختلفی با امکانات ویژگیهای متفاوت از دیگری ساخته شد. مثل خیابان آسیایی[6]، سیاره سیاه[7] و میگینتی[8]. از سال 2001 به بعد شبکه های اجتماعی متفاوتی با کاربریهای متنوع ایجاد شد و در واقع موج جدیدی از شبکه های اجتماعی شکل گرفت. لایوژورنال[9] و رایز[10] از جمله اولین شبکه های اجتماعی با اهداف حرفه ای بودند بعد از آن نیز سایتهای فرند استر[11]، اورکات[12] و لینکداین[13] در سال 2002 راه اندازی شد؛ تا اینکه در سال 2004 فیس بوک[14] توسط مارک زوربرگ در خوابگاه دانشگاه هاروارد راه اندازی شد. سال 2006 سال گسترش روز افزون کاربران و بازدید کنندگان وب سایتهای شبکه های اجتماعی بود؛ در همین سال فیس بوک در دسترس عموم قرار گرفت. همچنین توییتر[15] نیز در این سال پا به عرصه وب سایتهای اجتماعی گذاشت. آخرین شبکه اجتماعی، گوگل پلاس[16] بود که، در سال گذشته میلادی به این عرصه اضافه شد. سال 2005 سال ظهور قوانین برای شبکه های اجتماعی بود چرا که بسیاری از اطلاعات شخصی کاربران در این سایتها قرار می گرفت و در نتیجه باید قوانینی برای حفظ و ایجاد امنیت برای این اطلاعات ایجاد می شد. در ایران مفهوم شبکه های اجتماعی به طور گسترده با وب سایت اورکات رواج پیدا کرد و آنقدر سریع رشد کرد که بعد از برزیل و امریکا، ایران سومین کشور حاضر در اورکات بود.(اسلامی، 1391: 6،8،9)

 

استفاده از تکنولوژی اطلاعات برای یافتن و قرار ملاقات گذاشتن با همسر میتواند به نیمه های دهه 1960 باز گردد. زمانی که با استفاده از پرسشنامه هایی که در ایالات متحده تهیه می شدند، برای آشنا کردن زوجهایی که از کامپیوتر استفاده می کردند، تلاش می شد.(گالال، 2003)

 

با استقرار شبکه های اطلاع رسانی و گسترش استفاده از اینترنت در کشورهای مختلف جهان، دایره انتخاب همسر به شدت گسترش یافت و در یک دهکده جهانی آرام آرام، زمینه برای شکل گیری انتخاب هایی خارج از محدوده معین فرد، بر مبنای وب فراهم شد و بدین صورت مفهوم ازدواج اینترنتی شکل گرفت و از دهه 1890 وارد ادبیات عام تکنولوژی اطلاعات شد. برقراری رابطه ممکن است در محیط های مختلفی از فضای آنلاین صورت گیرد؛ مثلاً در وبلاگها، اتاق های گفتگو،شبکه های اجتماعی دوستیابی  و سایتهای همسریابی.(آخوندان، 1388: 30)

 

ازدواج از طریق اینترنت اولین بار در کشور فرانسه و حومه شهر پاریس مطرح شد. این شهر یعنی «ایسی لهمو لینو» یکی از شهرهای اینترنتی و سرآمد شهرهای فرانسه در حوزه اینترنت و اطلاع رسانی  می باشد. این ازدواج در سال 1982 صورت گرفت. «کریس دان» و همسرش «پم جنسن» در نوعی ابتدایی از اتاق مجازی گفتگو با استفاده از برنامه «کامپوسرو شبیه ساز سی بی» که کامپیوتر ها را به هم متصل می کرد یکدیگر را یافتند. تا پیش از ظهور سایتهای همسریابی در سال 1995 روابط اینترنتی بیشتر از اتاقها و تالارهای گفتگو آغاز می شدند، با ایجاد سایت های همسریابی که به منظور یافتن زوج طراحی شده بودند، روابط به شکل هدفمندتر در این سایتها شکل گرفتند. اما با ایجاد سایتهای همسریابی که به منظور یافتن زوج طراحی شده بودند، روابط به شکل هدفمندتر در این سایتها شکل گرفت. سایتهای همسریابی(قرار آنلاین یا آفلاین) امروزی تنها یک نوع مدرن از اولین آژانسهای ازدواج در سالهای 1700 است، که به مردان تنهای مجرد با چاپ یک ستون تبلیغات خصوصیات فردیشان در روزنامه در یافتن همسر، کمک می کرد.(آخوندان، 1388: 35)

 

مچ[17]، اولین سیستم همسریابی اینترنتی است که در سال 1995 به وجود آمد. در آغاز این سیستم بسیار ساده بود و افراد را بر اساس پروفایلهای شخصیشان که در آن دوست داشتن و دوست نداشتنهایشان را بیان می کردند به هم وصل می کرد؛ اما امروزه این سیستمها توسعه زیادی یافته و خدمات ویژه ای به اعضای خود ارائه می کند. این سایت اخیراً 12 میلیون عضو فعال از 240 کشور در سراسر جهان دارد.(گیبز، الیسون، هاینو، 2006)

 

در این مدت نه چندان طولانی، همه ایرانیان هم داستان با همه مردم جهان این معجزه بشری را، آغوش استقبال گشوده اند و آن را توانمندترین فناوری انسان معاصر در عرصه های اصلاع رسانی، آموزش، تحقیق، تبلیغ اندیشه یافته اند. در کشور ما شکل گیری چنین ازدواج هایی در اواخر دهه 1370 همزمان با گسترش استفاده از اینترنت توسط جوانان و گرایش آنها به حضور در اتاقهای گفتگو مطرح شد. وجود سایتهای همسریابی در کشور ما کمتر از یک دهه قدمت دارد. بر طبق اطلاعات موجود از تاریخ آغاز به کار اینگونه سایتها، اولین سایتی که در این زمینه شروع به کار کرد سایتی با عنوان «اردبیلی» بود که اکنون در کنار موسسه ای به نام «موسسه فرهنگی خانواده امین» مشغول به کار است. فعالیتهای این سایت در سال 1379 مصادف با 2000 میلادی آغاز شده است. در حال حاضر مسئولان از وجود 39 سایت و مرکز همسریابی مجازی خبر می دهند اما تجربه نشان داده که شمار این سایتها بیشتر است.(آخوندان،1388: 36)

 

یافته ها نشان می دهد که سیستم دوستیابی و همسریابی در دو دسته سایتها و وبلاگها قابل مشاهده هستند و وب سایت ها با فراهم کردن امکانات بیشتر تعداد کاربران بیشتری را جذب می کنند. اکثر کاربران در سن ازدواج ساکن شهرهای بزرگ، دارای تحصیلات عالی و از طبقه متوسط بالا می باشند. روند همسریابی در اینترنت نیز مشابه دنیای واقعی می باشد و مردان معمولاً آغازگر رابطه می باشند.(آخوندان، 1388 : 29)

 

در کشور ما سیستم های همسریابی و دوستیابی در دو دسته کلی وب سایتها و وبلاگها  طبقه بندی می شوند:

 

1. وب سایتها: وب سایتهایی که برای همسریابی و دوستیابی طراحی شده اند، مانند همه  وب سایتها دارای صفحات متعدد هستند که ممکن است توسط فرد یا گروهی ایجاد شده باشند. وب سایتها نسبت به وبلاگها طراحی بهتری دارند و خدمات بیشتری را نیز به اعضا ارائه می دهند. وب سایتهایی که کار همسریابی انجام می دهند عموماً برای ارائه خدمات بیشتر به افراد هزینه ای دریافت می کنند که در آن صورت فرد از عضو عادی به عضو ویژه بدل می شود. سایتهای دوستیابی و همسریابی را می توان به سه دسته تقسیم کرد: دسته اول، سایتهایی هستند که فقط برای همسریابی و دوستیابی طراحی شده اند و الگوی مشابه سایتهای غربی دارند، دسته دوم، خدمات دیگری نیز ارائه می دهند و دسته سوم، سایتهایی هستند که موسسه واقعی در جامعه دارند و تنها از اینترنت به عنوان وسیله ثبت نام استفاده می کنند.(آخوندان، 1388 : 38)

 

2. وبلاگها: وبلاگها نسبت به سایتها از امکانات کمتری برخوردارند و معمولاً توسط یک فرد ایجاد می شوند. آنها مانند وب سایتها به تخصص زیادی برای کار نیاز ندارند و بنابراین به راحتی و بدون هزینه ایجاد می شوند؛ برای تهیه وبلاگ نیاز به داشتن مجوز رسمی نمی باشد و لذا امکان اعتماد کاهش می یابد. اساس کار وبلاگ بر قرار دادن پیام های افراد در بخش نظرات می باشد، این پیام ها را در فضای مجازی با عنوان کامنت[18] می شناسند. از آنجا که برای ایجاد وبلاگ نیاز به هیچ مجوزی نیست؛ تقریباً هیچ گونه کنترلی بر محتوای مطالب کامنت ها نمی باشد و افراد به راحتی شماره تماس، ایمیل و آی دی خود را برای برقراری ارتباط قرار   می دهند. وبلاگ های دوستیابی و همسریابی را می توان به دو دسته تقسیم کرد: دسته اول، وبلاگهایی هستند که افراد علایق و مشخصات خود را به صورت نظر(کامنت) در وبلاگ و در معرض دید همگان قرار  می دهند. دسته دوم، وبلاگهایی هستند که افراد مشخصات خود را برای مدیر سایت ارسال    می کنند و مدیر سایت آنها را بررسی کرده و افرادی را که در شرایط آن ها با هم مطابقت داشته باشد به یکدیگر معرفی می نماید. این دسته از وبلاگها شبیه دسته سوم سایتهای همسریابی بوده و مانند واسطه های قدیمی ازدواج عمل میکنند.(آخوندان، 1388 : 42)

 

سایتها و وبلاگهای همسریابی و دوستیابی به دنبال ایجاد یک زمینه مناسب در فضای مجازی برای کاربران خود هستند تا افراد را برای انتخاب به یکدیگر معرفی کنند. این آشنایی ها از طریق دیدن پروفایلها یا مشاهده کامنتها توسط دیگر کاربران صورت می گیرد.

 

1-7 موخره

 

این پژوهش از نظر موضوعی به مطالعه سایتهای دوستیابی و همسریابی می پردازد. این پژوهش در قلمرو جامعه شناسی جوانان و آسیبهای اجتماعی به مطالعه می پردازد و از نظر زمانی در سال 1393 انجام می گیرد. در این بین از نظریات اندیشمندان عرصه علوم اجتماعی جهت پر بار کردن بخش نظری آن استفاده خواهد شد.

 

پیشینه، مبانی و چهارچوب نظری تحقیق

 

2-1 درآمد

 

در این فصل پژوهشگر قصد دارد مقالات و پایان نامه های مطالعه شده در زمینه سایتهای دوستیابی و همسریابی و همچنین امکان و تأثیر تبلیغ دین از طریق فضای مجازی و سایبر را مورد بازبینی قرار داده و خلاصه ای از فعالیتهای انجام شده در این زمینه را به طور گذرا ارائه دهد. در ابتدا لازم است ابتدا مروری بر پژوهشهای که تاکنون با این موضوع انجام گرفته است داشته باشیم و با انجام پیمایش اینترنتی در میان اعضای شبکه های اجتماعی، با برخورداری از وسعت اعضا تا حدودی بتوان نمونه ای از جامعه مجازی(فارسی زبان) را انتخاب و بررسی نمود؛ سپس با روش مشاهده در فضای مجازی به دسته بندی این سیستم ها پرداخته می شود، در ادامه شیوه عملکرد و اجزای موجود در سیستم ها و یپگیری های کاربران آنها بررسی می شود. در کنار مشاهده، از مصاحبه با مدیران سایتها و تعدادی از کاربران و پرسشنامه نیز استفاده خواهد شد. همچنین سعی شده است، در بخش مبانی نظری، رسانه مجازی، دوستیابی اینترنتی و همسریابی اینترنتی در فضای سایبر تشریح شده و نظریات مربوط به این مولفه های اصلی به اختصار مورد بازبینی قرار گیرد. با توجه به نظریات متعدد مطرح شده در این فصل به اصلی ترین نظریات پرداخته خواهد شد. در کشور ایران بحث مربوط به سایتهای دوستیابی و همسریابی فارسی زبان تاکنون در کنار یکدیگر و به طور جدی مورد مطالعه و بررسی جامعه شناسان قرار نگرفته است. این امر میتواند تا حدودی ناشی از تازه بودن موضوع از یک طرف و آشنایی محافل علوم انسانی با این رسانه از طرف دیگر باشد. این تحقیق در پی پاسخگویی به این سوال اساسی است که جهت گیریهای دینی و غیردینی در سایتهای دوستیابی و همسریابی کدامند؟

 

2-2 پیشینه تحقیق(خارجی- داخلی)

 

2-2-1 تحقیقات خارجی:

 

    نظرات ونچرئی در سایت US INFO ارائه شده است. او به شبکه ها و سازمانهای رسمی که به سامان بخشیدن به روابط و مقررات ارتباطاتی در فضای مجازی اشتغال دارند می پردازد و در ادامه به موضوعی اجتماعات کاربران و خصوصیتهای آنها اشاره می کند. شبکه های اجتماعی بر پایه اینترنت در بین جوانان آمریکایی محبوبیت بسزایی کسب کرده اند. این   شبکه های اجتماعی در عین حال که فضاهایی هستند که در آنها افراد دوستان جدیدی پیدا  می کنند و یا دوستان قدیمی خود را در جریان تغییرات زندگیشان قرار می دهند. مکانهایی برای تبادل نظر هستند که در آنها جوانان عقاید و نظرات خود را با هم به اشتراک می گذارند. این قابلیت که یک جوان بتواند با امثال خود در کشورهای دیگر جهان ارتباط برقرار کند باعث می شود که این شبکه ها به مکانی تبدیل شوند که در آنها ایده های جدید معرفی می شوند و مورد بحث قرار می گیرند مسأله اینترنت و اثرات اجتماعی این رسانه از بدو تولد آن مورد توجه قرار گرفته است. تحقیقات متعددی در این زمینه انجام شده است و البته نتایج گاه متضادی هم به همراه داشته است. به دلیل اینکه این رسانه نوظهور است، میتوان گفت هنوز مراحل اولیه استقرار را طی می کند و لذا مطالعات انجام شده هم معمولاً متأثر از این نکته هستند. مدتی طول می کشد تا نوع، میزان و هدف استفاده از این رسانه در میان مردم به تعادل برسد.(آخوندان، 1388: 23)

    پارکز و فلوید نیز کیفیت های روابط اینترنتی را در سطوح متعادل و فشرده مطالعه کردند. حدود 61 درصد از مشارکت کنندگان با دوستان اینترنتی خود احساس صمیمیت می کردند و بیش از نیمی از آنها یعنی 57 درصد معتقد بودند که گفتگوهای آنها با دوستان اینترنتی خود گستره وسیعی از مسائل را در بر می گیرد. این کاربران همین طور به همگرایی رمزگانی اشاره کرده اند که طی آن درک متقابل بهبود می یابد. حدود نیمی از کاربران اینترنتی شرکت کننده در این پیمایش تعهد زیادی به روابط آنلاین خود ابراز کرده اند. حدود 30 درصد از این کاربران دوستی خود را بسیار جدی تلقی کرده اند. آنها در نهایت به این نتیجه رسیده اند که روابط اینترنتی مکمل روابط واقعی فرد هستند.( پارکز و فلوید، 1996)

 

2-2-2 تحقیقات داخلی:

 

    یافته‌های پژوهش عدلی‌پور(1391) در رساله کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه اصفهان (بررسی تأثیرات و پیامدهای شبکه‌های اجتماعی مجازی بر هویت اجتماعی جوانان) حاکی از آن است که شبکه‌های اجتماعی مجازی به ‌عنوان یک پدیده نوظهور هم دارای آثار مثبت و هم آثار منفی می‌باشند. وی در تحلیل این امر معتقد است که احتمالاً استفاده آزاد از امکاناتی چون اینترنت و شبکه‌ های اجتماعی مجازی در خانواده‌ هایی بیشتر رواج دارد که اعتقادات و باورها و در نهایت هویت دینی آنها ضعیفتر از دیگر خانواده ‌ها است. اما این مسئله از عامل دیگری نیز سرچشمه می‌گیرد و آن این است که چون در جامعه ما از اینترنت، شبکه ‌های اجتماعی مجازی و ماهواره اکثراً به ‌صورت منطقی استفاده نمی‌ شود و این رسانه‌ ها و امکانات اطلاعاتی و ارتباطاتی، بیشتر مروج فرهنگ مادی ‌نگر و لذت‌ جو و فردگرایانه غربی هستند، یکی از جنبه ‌های آسیب زای آن کاهش تعلقات دینی و اخلاقی در نوجوانان و جوانان است. همچنین تعامل در فضای مجازی تأثیر دوگانه ‌ای بر ابعاد هویت دینی جوانان دارد؛ به‌ طوری که با افزایش دسترسی و بهره ‌مندی از مجاری نوین اطلاعاتی و ارتباطی و افزایش مدت‌ زمان استفاده و نوع مصرف به دلیل افق ذهنی و بینشی و ارتقاء و گسترش جهت‌ گیریهای شناختی، عاطفی و عملی از یک ‌سو، از شدت ابعاد پیامدی و تجربی کاسته می‌شود و از سوی دیگر، هویت دینی جوانان در بعد شناختی تقویت می‌شود. در واقع اطلاعات یاد شده بر این واقعیت دلالت دارد که، جوانان متناسب با نوع نیازهای دینی و مذهبی خود از اینترنت و شبکه‌ های اجتماعی مجازی استفاده می‌کنند و به همان ترتیب استفاده از شبکه‌ های اجتماعی اینترنتی بر شیوه و سبک دینداری آنها تأثیر می‌گذارد و انعطاف ‌پذیری نسبت به قرائت ‌های دینی مختلف را افزایش می‌دهد. یافته‌ های پژوهش وی همچنین با آنچه در زمینه همسان‌ سازی فرهنگ کشورهای جهان سوم با کشورهای غربی صورت می‌گیرد نیز همخوانی دارد. از آنجا که ایجاد کنندگان و پیام فرستندگان و برنامه ‌سازان این تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی عمدتاً کشورهای توسعه‌ یافته غربی هستند تعجبی هم ندارد که انبوه فیلم ها و سایتهای پرمخاطب آنها هویت فرهنگی، قومی و ملی کشورهای مصرف‌ کننده را تحت تأثیر قرار داده و تضعیف نماید. با این حال در سالهای اخیر در اینترنت مقاومتهایی در برابر این جریان به چشم می‌خورد که نشان از ظهور و احیای هویتهای قومی و ملی در اینترنت و ماهواره است.

    یافته‌های پژوهش اسلامی(1391) در رساله کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران، (بررسی شبکه های اجتماعی و تأثیرات آنها بر ابعاد مختلف زندگی) به بررسی شبکه های اجتماعی، تاریخچه آنها، فیس بوک به عنوان پرمخاطب ترین شبکه اجتماعی امروز و تأثیرات شبکه های اجتماعی در ابعاد مختلف زندگی می پردازد. شبکه های اجتماعی در سالهای اخیر نقش و جایگاه قابل توجهی در اینترنت پیدا کرده اند و به رده پربیننده ترین های فضای مجازی راه یافته اند. گرایش به سایتهای شبکه های اجتماعی در سراسر دنیا همچنان رو به رشد است. شبکه های اجتماعی با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند اما در زندگی روزمره افراد نقش بسیار پررنگی داشته اند و بسیاری از کاربران روزانه حداقل یک بار به صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی که عضو هستند سر می زنند. شبکه های اجتماعی مختلف، کاربری های متفاوت دارند. شبکه های اجتماعی خاص کاربران محدودتری دارند، ولی شبکه های اجتماعی عمومی کاربران بسیار زیادی دارند و کاربری های متنوعی را نیز در اختیار کاربران قرار می دهند و این موجب جذب مخاطب و استفاده زیاد او از سایت می شود.  شبکه های اجتماعی در ابعاد مختلف زندگی افراد(فردی و اجتماعی) تأثیر گذارند. در شکل دهی به هویت نقش دارند و حتی روی ابعاد اقتصادی و اجتماعی و سیاسی جوامع هم تأثیر گذارند. امروزه با توجه به نقشی که تاکنون در ابعاد مختلف زندگی داشته اند، نمیتوان آنها را نادیده گرفت و در آینده نقش و تأثیر بیشتری نیز خواهند داشت.

    یافته‌های پژوهش احمدپور و قادرزاده(1389) در فصلنامه پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه(تعامل در فضای سایبر و تأثیر آن بر هویت دینی جوانان) نشان می دهد که بر اساس یک تقسیم بندی نسلی، نسل سوم بیشترین کاربران فضای مجازی در ایران بوده و بیش از نسلهای دیگر در معرض آثار ناشی از شبکه های اجتماعی مجازی اند. فضای مجازی نوعی از بحران هویت را در میان طیف گسترده ای از جوانان به وجود آورده و این بحران هویت در زمینه های فردی ناهمگونی های هویتی را سبب شده و به نحوی تعادل اجتماعی را متأثر کرده است. همچنین شبکه های اجتماعی مجازی، باعث تغییرات اساسی در نهادهای هویت ساز شده اند و عوامل معنا ساز هویتی را دستخوش تغییر نموده اند. در مورد اینکه چگونه بحران هویت در سطح فردی ناشی از فضای مجازی شکل می گیرد، با توجه به نظریه دو جهانی شدن ها در کنار هویت واقعی افراد، میتوان هویت های مجازی سخن گفت که هر شخص که با محیطهای اجتماعی و مجازی ارتباط دارد، می تواند آن را داشته باشد. در واقع با توجه به گسترش روز افزون شبکه ای اجتماعی در دنیا و ایران، استفاده نوجوانان و جوانان ایرانی از اینترنت رو به گسترش است که این افزایش ورود بی رویه جوانان به فضاهای مجازی آسیبهای زیادی را به همراه خواهد داشت. در حال حاضر با توجه به رشد فزاینده شبکه های اجتماعی، برنامه ریزی برای منابع هویت ساز جدید با توجه به فضای مجازی در  برنامه ریزیهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی الزامی است.

    یافته‌های پژوهش آخوندان(1388) در رساله کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه الزهرا(همسریابی اینترنتی: بررسی انگیزه، اعتماد و معیارهای همسرگزینی از منظر کاربران سایتهای همسریابی) به بررسی سیستمهای همسریابی ایرانی و ویژگیهای کاربران این سیستمها در شبکه جهانی اینترنت می پردازد و می کوشد تا گونه ای نوع شناسی از سیستمهای فارسی همسریابی در فضای مجازی ارائه دهد. پژوهش حاضر با استفاده از روشهای کیفی و کمی انجام شده است. در ابتدا تعریفی از این نوع همسریابی ارائه شده و با استفاده از روش مشاهده در فضای مجازی به دسته بندی این سیستمها پرداخته می شود، در ادامه شیوه عملکرد و اجزای موجود در سیستمها و ویژگی های کاربران آنها بررسی می شود. در کنار مشاهده از مصاحبه با مدیران سایت ها و تعدادی از کاربران و پرسشنامه نیز استفاده شده است. 1526 نفر پرسشنامه ها

/ 0 نظر / 109 بازدید