پروپوزال نویسی در مطالعات کیفی و ترکیبی

کنفرانس مربوطه به صفحات 23 الی 35 کتاب پروپوزال نویسی در مطالعات کیفی و ترکیبی(نویسنده: فرزانه حکیم زاده، جمال عبدالملکی)

روش پژوهش: روش عبارت است از مجموعه فعالیت هایی که برای رسیدن به هدفی صورت می گیرد. پژوهش عبارت است از مجموعه فعالیتهای که پژوهشگر با استفاده از آنها به قوانین و واقعیت ها پی می برد.

هدف از انتخاب روش پژوهش آن است که محقق مشخص نماید که چه شیوه و روشی رااتخاذ کند تا هر چه دقیق تر، آسان تر، سریعترو ارزان تر به پاسخ یا پاسخهایی برای پرسش های پژوهش دست یابد.

به طور کلی روشهای پژوهش در علوم رفتاری با سه ملاک زیر تقسیم بندی می شوند:

  1. هدف پژوهش  (Research Objective)
  2. نحوه گردآوری داده ها(Mode of data collection)
  3. مبانی پژوهش(Based Research)

بر اساس اهداف پژوهش مطالعات علمی به سه دسته اساسی کاربردی، بنیادی و توسعه ای  تقسیم می شوند.

پژوهش کاربردی: در جستجوی دستیابی به یک هدف علمی است و تاکید آن بر رفاه و سعادت توده مردم و مطلوب بودن فعالیت است. بررسی های نظری در پژوهش کاربردی غالبا به روشهای غیر علمی و سطحی تهیه و تنظیم می شودو یافته های پژوهش قائم به زمان و مکان هستند. در پژوهش کاربردی، ارزش و مطلوب بودن اثر X بر روی y مورد نظر است و معطوف به عمل موثر می باشد.

پژوهش بنیادی:  هدف کسب دانش و آگاهی بدون در نظر گرفتن ارزش آنها در ایجاد تغییرات اجتماعی است. تاکید بر مطالعه ارتباط درونی متغییرهاست. هدف پژوهش بنیادی تدوین نکات قابل تعمیم یک نظریه یا پیش بینی انتزاعی است. هدف پژوهش دستیابی به وجود یا عدم وجود همبستگی بین X و y است وپژوهش متضمن هیچ نکته ای درباره ارزش X و y نیست. پژوهش بنیادی برای افزایش فهم و دانش بشری تلاش می کند.

نکته: پژوهش بنیادی و کاربردی مکمل یکدیگرند. از طریق پژوهش کاربردی میتوان اعتبار فرضیه ها را که به وسیله گژوهش بنیادی صورت بندی شده اند، آزمون کرد و پژوهش بنیادی منبع پرباری از فرضیه ها را برای پژوهش کاربردی فراهم می نمایند.

پژوهش توسعه ای:  عمدتاً متوجه نوآوری در فرآیندها، ابزارها و محصولات است. در واقع تاکید پژوهش هایی هستند که تاکید آنها بر کاربرد مستقیم است. این نوع پژوهش ها با ایجاد نظریه سروکاری نداشته و در موقعیتی ویژه و بدون قصد کاربرد یافته ها فراتر از موقعیت مورد مطالعه انحام می شوند.هدف از این نوع پژوهش، به کارگیری روش علمی برای حل مسائل در یک موقعیت مکانی و زمانی خاص استبنابراین راه حل های ارائه شده در این نوع پژوهشها صرفا کاربرد محلی دارند و در جهت همان پژوهش خاص را دارد.

انواع پژوهشهای کمی: 1. پژوهش توصیفی(Descriptive) 2. پژوهش آزمایشی(Experimental)

1. پژوهش توصیفی(Descriptive): شامل مجموعه روشهایی است که هدف از انجام آنها توصیف کردن شرایط و وضعیت پدیده های مورد مطالعه و بررسی وضعیت موجود است. محقق در این گونه مطالعات سعی می کند آنچه که هست را بدون هیچ گونه دهالت یا استنتاج ذهنی گزارش داده و نتایج عینی از موقعیت بگیرد.

2. پژوهش آزمایشی(Experimental): روش آزمایشی برخلاف سایر روش ها به منظور پیدا کردن رابه علت و معلولی بین دو یا چند متغیر و کشف روابط علی بین متغیرها به کار برده می شود. آزمایش فرضیه ها عالی ترین شکل پژوهش است که در آن پژوهشگر توانایی کنترل شرایز آزمایشی را دارد و دقیق ترین شرایط را برای آزمون فرضیه های علی فراهم می سازد. در این دسته مطالعات، محقق محرک ها، روش ها یا شرایط محیطی خاصی را دستکاری می کند تا چگونگی تاثیر این تغییرات را در شرایط یا رفتار گروه نمونه، مورد مطالعه و بررسی قرار دهد.

دسته بندی بر اساس مبانی پژوهش: 1. پژوهش کمی(Quantitative Research) 2. پژوهش کیفی(Qualitative) 3. پژوهش ترکیبی(Mix-Research)

1. پژوهش کمی(Quantitative Research):  این نوع پژوهش ها با مواردی از قبیل گردآوری، تحلیل، تفسیر و ارائه گزارشات عددی و آماری همراه هستند. از جمله اصول این نوع مطالعات عبارتند از:

  • تاکید بر پارادایم های اثبات گرایی و پس اتبات گرایی
  • وابستگی به داده های عددی و تحلیل آماری
  • وابستگی به منطق قیاسی و نظریه(نظریه ی از قبل تعیین شده به فرآیند پژوهش جهت می دهد)
  • واقعیت مستقل از پژوهشگر
  • واقعیت نسبتا ثابت در طول زمان و مکان
  • تحلیل های آماری توصیفی و استنباطی
  • استفاده از مفاهیم اعتبار درونی و بیرونی برای ارزیابی کیفیت پژوهش
  • بررسی نمونه ها
  • تاکید بر تعمیم پذیری نتایج

2. پژوهش کیفی(Qualitative): این نوع پژوهش ها با مواردی از قبیل گردآوری، تحلیل، تفسیر و ارائه اطلاعات و داده های شفاهی، کلامی و کیفی اشاره دارند. از جمله اصول این نوع مطالعات عبارتند از:

  • تاکید بر پارادایم های ذهن گرا، تاویل، برساختی – تفسیریو در مجموع رویکردهای غیر اثباتی
  • تاکید بر داده های شفاهی، روایتی، گفتمانی و کلاً غیر عددی و آماری
  • واقعیت مستقل از پژوهشگر وجود ندارد
  • واقعیت متغیر است
  • تاکید بر واقعیت های چند گانه
  • استفاده از منطق استفهام و استقراء
  • ماهیت تفسیری
  • تاکید بر موارد به جای نمونه ها
  • تاکید بر عمق پژوهش به جای تعمیم پذیری آن

3. پژوهش ترکیبی(Mix-Research): این نوع مطالعات در تمامی مراحل تحقیق بر ترکیب دو نوع روش کمی و کیفی جهت دستیابی به یک مطالعه دقیق تاکید دارد. از جمله اصول این نوع مطالعات عبارتند از:

  • تاکید بر پارادایم های پراگماتیسم و عمل گرایی در فرآیند
  • تاکید بر ترکیب دوروش کمی و کیفی
  • تحلیل داده ها به دو صورت عددی و کلامی
  • تاکید بر استدلال قیاسی و استقرایی
  • تاکید بر رویه های نمونه گیری هدفمند و احتمالی
  • تاکید بر راهبردهای زاویه بندی
  • تاکید بر واقعیت چندگانه و مستقل باتوجه به شرایط پژوهش

انواع پژوهش: 1.کمی 2.کیفی 3.ترکیبی

کمی: 1.توصیفی(پژوهش توصیفی محض، پژوهش همبستگی{مطالعات پیش بینی، مدل یابی معادلات ساختاری}، پژوهش زمینه یابی{مطالعات زمینه یابی مقطعی، مطالعات زمینه یابی طولی(مطالعه روند، مطالعه گرئه های بزرک، مطالعه گروه های منتخب)}، روش علی-مقایسه ای، فراتحلیل) 2.آزمایشی(طرح های پیش آزمایشی{طرح مقایسه گروههای ایستا، مطالعه موردی تک ضربه ای}، طرح های آزمایشی(تجربی حقیقی){طرح پیش تست- پس تست با گروه کنترل، طرح فقط پس تست با گروه کنترل، طرح چهار گروهی سالومون، طرح پیش آزمون – پس ازمون چند گروهی، طرح پس آزمون چند گروهی، طرح گسترش یافته سالومون، طرح آزمایشی بر اساس تحلیل عاملی واریانس، طرح آزمایشی بر اساس اندازه گیری های مکو}طرح های نیمه آزمایشی(شبه آزمایشی){طرح گروه کنترل نابرابر، طرح پیش آزمون – پس آزمون با نمونه های مجاز، طرح های سری های زمانی، طرح های AB})

کیفی: (نظریه زمینه ای، مطالعه موردی، تحلیل محتوا، پژوهش قوم شناسی، روش شناسی قومی، پژوهش تاریخی، پدیدار شناسی، پدیدار نگاری، تاریخچه زندگی، مطالعات فرهنگی، هرمنوتیک، نشانه شناسی، ساختار گرایی، تحلیل مکالمه، تحلیل گفتمان، تحلیل داستان)

ترکیبی: (طرح های زاویه بندی{طرح همگرا، طرح تبدیل داده ها، طرح معتبرسازی داده های کمی، طرح چند سطحی}، طرح های آشیانه ای{طرح آزمایشی آشیانه ای، طرح همبستگی آشیانه ای}، طرح های تبیینی{طرح تبیینی پسآیند، طرح انتخاب مشارکت کننده}، طرح های اکتشافی{طرح توسعه ابزار، طرح توسعه تاکسونومی})

گزاره های پژوهش

طرح های پیشنهادی پژوهش عبارتند از: 1.موضوع پژوهش 2.عنوان پژوهش 3.مقدمه 4.بیان مسئله 5.اهمیت و ضرورت مسئله 6.اهداف پژوهش 7.سوالات پژوهش 8.متغیر و انواع آن 9.سطوح اندازه گیری 10.تعاریف متغیرها

بیان مسئله: 1.تعریف مسئله 2.بررسی وضعیت موجود 3.پیش بینی دورنمای آینده مسئله 4.مروری کلی بر مختصات نظری مسئله 5. بیان مسئله

اهمیت و ضرورت مسئله: 1.اهمیت کاربردی مسئله 2.اهمیت نظری مسئله

اهداف: 1.هدف کلی 2.اهداف جزئی(توصیفی و استنباطی)

سوالات: 1.توصیفی(کیفی و ترکیبی(کمی)  2.استنباطی(کیفی{سوالات کانونی، پیشآیندی، گسآیندی، فرآیند} و ترکیبی(کمی)

متغیر: 1.پژوهش 2.آمار

تعاریف متغیرها: 1.مفهومی 2. عملیاتی(سنجش، آزمایش)

داده: 1.پارامتریک 2.ناپارامتریک

 مقیاس: 1.اسمی 2.رتبه ای 3.فاصله ای 4.نسبتی

پژوهش: 1.متغیر مستقل 2.متغیر وابسته 3.متغیرهای مزاحم و اطلاعاتی 4.متغیرهای فعالی وضمیمه ای 5.متغیرهای تعدیل کننده  6.متغیر کنترل  7.متغیرهای مداخله گر

آمار: 1.متغیر کمی و کیفی 2.متغیرهای دو ارزشی و چند ارزشی 3.متغیرهای گسسته و پیوسته

عناصر طرح پیشنهادی پژوهش(گزاره ها)عبارتند از: موضوع، عنوان، مقدمه، بیان مساله، اهمیت مساله، اهداف، سوالات و تعاریف متغیرها

موضوع پژوهش(Subject)، منابع انتخاب و ویژگی های موضوع: هر پژوهش دارای دامنه خاصی از یک موضوع یا مسئله می باشد، منبع انتخاب موضوع پژوهش عبارتند از:

مطالعات نظری(Theoretical Studies): منظور تئوریها، نظریات و مباحث نظری است که توس صاحب نظران یک حیطه خاص و در باب یک موضوع ویزه بیان می گردد.

مطالعات تجربی(Empirical Studies):  منظور مطالعات انجام شده توسط پژوهشگران قبلی می باشد و در این منابع بدنبال تناقضات موجود بین نتایج پژوهشها و یافته های پژوهشگران گشت تا بدین طریق مناسبترین موضوعات پژوهشی شناسایی شوند.

مهمترین ویژگیهای یک موضوع پژوهش: 1. پژوهشگر نسبت به موضوع مدنظر باید دارای علاقه باشد، یرا امر پژوهش کاری سخت، زمان بر و ظاقت فرساست و بدون علاقه نمی توان مسائل و مشکلات پژوهش را تحمل نمود. 2. پژوهشگر در زمینه موضوع پژوهش باید دارای توانمندی باشد. منظور از توانمندی دو بعد توانمندی علمی(به تخصص دانش و آگاهی پژوهشگر در زمینه موضوع پژوهش اشاره دارد) و توانمندی اجرایی(به توانایی پژوهشگر در مدیریت، نظارت و اجرای فرآیند پژوهش در عمل اشاره دارد) است. 3. موضوع پژوهشباید دارای منابع اطلاعاتی(میزان دسترسی به منابغ، اطلاعات، و نتایج پژوهش های جدید در باب موضوع پژوهش) و مالی(منظور بودجه و اعتبار) کافی باشد. 4. موضوع پژوهش باید مناسب با ساختاری اجتماعی و فرهنگی جامعه باشد. 5. موضوع پژوهش نباید دارای مفاهیم فلسفی و ارزشی باشد.

عنوان پژوهش(As Research): انتخاب موضوع پژوهش اولین قدم در یک کار پژوهشی است بر همین اساس باید حیطه موضوع را محدود ومشخص ساخت و این امر از طریق مئضئع پژوهش به عنان پژوهش میسر است.

موارد اجرایی در تبدیل یک موضوع به عنوان: تعیین بررسی پژوهشی: در امر پژوهش کیفی به طور عمئه سه نوع بررسی وجود دارد: 1. بررسی کانونی(Focal Reviews) هدف این نوع تشریح یک مفهوم، ویژگی، ساختار یا بافت خاص به صورت خاص و ویژه است، به طوری که مورد مدنظر بصورت کامل تشریح شود و مولفه ها، ابعاد و شاخص های مفهوم مشخص شود.(مثال بررسی مفهوم دانش در دانشجویان) 2. بررسی پیشآیندی(Beformath Reviews) هدف این نوع بررسی تعیین عوامل مرتبط یا موثر بر یک پدیده خاص است، طوری که در وهله اول مفهوم کاملا تشریح شده باشد و در وهله دوم عوامل مرتبط یا موثر بر آن نیز مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته باشد و در نهایت این عوامل مرتبط یا موثر تعیین شده باشند.(مثال عوامل موثر بر ساختار دانش در دانشجویان) 3. بررسی پسآیندی(Aftermath Reviews)  هدف این نوع بررسی تعیین پیامدهای یک پدیده خاص بصورت ارتباط یا اثر بر پدیده ها یا مفاهیم دیگر است، طوری که در وهله اول مفهوم کاملا تشریح شده باشد و در وهله دوم پیامدهای آن نیز مورد بررسی قرار گرفته باشد و در نهایت این پیامدها تعیین شده باشند.( مثال بررسی اثر ساختار دانش بر موفقیت های تحصیلی، شغلی و اجتماعی دانشجویان) 4.بررسی فرآیندی(Review Process) این نوع بررسی در بردارنده سه نوع بررسی فوق می باشد، در این نوع بررسی، ابتدا مفهوم مرکزی بصورت کامل و جامع تشریح می شود، سپس عوامل موثر یا پیشآیندی آن تعیین می شوند و در نهایت عوامل پیامدی مفهوم مدنظر تعیین می شود.(مثال بررسی عوامل موثر بر ساختار دانش و پیامدهای آن در دانشجویان)

تعیین جامعه پژوهش: در این قسمت باید جامعه پژوهش دقیق مشخص گردد.(مثال بررسی ساختار دانش در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی)

تعیین مکان(Location) و زمان(Time) پژوهش: در هر پژوهش باید زمان و مکان اجرای پژوهش دقیقا مشخص شود.(مثال بررسی مفهوم ساختار دانش در دانشجویان علوم پزشکی شهر سنندج در سال تحصیلی 1388-1389)

……………………………………………….

ما را در شبکه های مجازی پیگیری کنید

 Web log: https://www.eloquent.persianblog.ir

 Web site: WWW.SHIVA.ORQ.IR

 Facebook: https://www.facebook.com/shivayie

 Telegram Book & Video: https://telegram.me/social-works 

 Telegram Voice: https://telegram.me/socialworks 

 Instagram: https://instagram.com/shivamoradi_socialworks

  Email: shiva.moradi@gmail.com

/ 0 نظر / 250 بازدید